242 MENNTAMÁL í neðstu bekkjum barnaskóla til upphafs gagnfræðastigs. I þeirri ritþjálfun er og falið margt það, sem að góðu gagni kemur við almenna ritgerðasmíð og mun ég ekki telja það aftur upp hér. Hér á eftir verður fjallað um nokkur þau atriði, sem eingöngu snerta eiginlega ritgerðasmíð. Upphafið er, að nemandanum er sett fyrir ákveðið rit- gerðarefni eða hann velur það sjálfur. Ef um sjálfvalið efni er að ræða, ætti það helzt að hafa persónulegt áhugagíldi fyrir nemandann. Yfirleitt ætti nemandi að reyna að finna ákveðið atvik úr eigin lífi sem hann gæti notað sem per- sónulegan kjarna, hvert sem ritgerðarefnið annars kann að vera. Þegar ritgerðarefnið er fengið, liggur næst fyrir að nem- andinn átti sig á því, hvernig efninu verði bezt skipað nið- ur í meginatriðum. Auðvitað er engar allsherjarreglur hægt að gefa um niðurröðun ritgerðarefnis. Niðurröðunin, beina- grind ritgerðarinnar, er að sumu leyti háð þeim aðferðum, sem nemandinn hefur tamið sér við samningu, að sumu leyti eðli viðfangsefnisins. Þannig er bersýnilega ekki hægt að semja ritgerð, sem er fyrst og fremst frásögn, á sama hátt og ritgerð, sem er einkum lýsing. Það verður að taka tillit til eðlis viðfangsefnisins, ritgerðartegundarinnar, en jafn- framt að minnast þeirrar höfuðreglu, að ritgerð eins og önn- ur samin verk, verður að hafa aðskiljanlegt upphaf, megin- mál og niðurlag. Ég mun nú í fáeinum orðum ræða um þær tegundir rit- gerða, sem ætla má að séu við hæfi skólanemenda. Tel ég að eftirfarandi fjórar tegundir komi þar einkum til greina: frdsögn, lýsing, greinargerð og hugleiðing. Ritgerð má kalla frásögn, þegar hún segir sögu og það jafnvel þótt hún sé að drjúgum hluta lýsing, svo framarlega sem sagan skipar þar öndvegi. í rauninni er naumast hægt að tala um „hreina" ómengaða frásögn; nær ávallt liggja fleiri ástæður til frásagnar en það eitt að segja sögu. Lýsing atburðarásar í réttri tímaröð er megineinkenni frásagnar.
Beinir tenglar