Menntamál

						244                                                                                   MENNTAMÁL

málsgreinar, nema atburðarásin, sem á eftir fer, krefjist

þess.

„Einu sinni bjó bóndi einn ungur austur undir Eyja-

fjöllum. Hann var ákafamaður og starfsamur. Þar var sauð-

ganga góð er hann var og átti bóndi sauðfé mikið. Hann

var þá nýkvæntur, er þessi saga gjörðist. Kona hans var ung,

en duglaus og dáðlaus. Nennti hún ekkert að gjöra og skipti

sér lítið af búinu. Þetta líkaði bónda mjög illa, en gat þó

ei að gjört. Um haustið fékk hann henni ull mikla og bað

hana nú að vinna hana til voðmála, en konan tók ekki líf-

lega undir það. Leið svo fram á veturinn að konan tók

ekki á ullinni og ámálgaði þó bóndi það oft."

Þannig hefst sagan um hana Gilitrutt; hér eru persónur

kynntar til sögunnar og fáeinar almennar athugasemdir

látnar fylgja, sem nauðsynlegar eru til skilnings á því, sem

á eftir fer.

Annar þáttur frásagnar er í því fólginn að skapa síaukna

spennu, sem nái hámarki í þriðja hluta. Spenna fæst með

því að segja þannig frá, að hvert nýtt atriði auki áhugann

á því, sem í vændum er. í öðrum hluta á og heima obbinn

af þeim lýsingaratriðum, er nauðsynleg kunna að vera til

að gefa frásögninni hæfilegan veruleikablæ, jafnvel þótt

hún sé að öllu leyti skáldskapur. Spennukafli frásagnar er

yfirleitt sá hluti hennar, sem lengstur er og vandritaðastur.

í þjóðsögunni um Gilitrutt er spennan sköpuð með rök-

réttri nðurröðun einstakra frásagnaratriða og markvísum

lýsingarorðum. Kerling ein heldur stórskorin kemur til kon-

unnar; þær gera með sér þann samning, að kerling tekur

að sér að vinna ull til vaðmála fyrir bóndakonu, er segi

henni í staðinn nafn hennar að verklokum. Kerling snarar

sekknum á bak sér og er hann þó sagður „ákaflega mikill",

og gefur það til kynna ásamt lýsingarorðinu „stórskorin"

og svo hinum einkennilega og ískyggilega samningi, að ekki

sé allt með felldu, og muni kerling vera tröll, enda skilur

bóndi það strax, þegar kona hans trúir honum fyrir sívax-