MENNTAMÁL 249 gæta, að niðurlagið myndi ekki o£ hrópandi andstæðu við meginmálið; það verkar þá ósannfærandi, jafnvel væmið. Um meginmál greinargerðar er það eitt að segja, að þar skiptir auðvitað öllu máli að rétt sé farið með staðreyndir og skýrt frá þeim greint. Verða kennarar að gera skýrar kröfur til nemenda í því efni og gagnrýna misfellur strang- lega og hiklaust. Annað meginverkefni skólastarfs, auk þjálf- unar sköpunargáfu, er að kenna nemendum að virða stað- reyndir. Því aðeins lærist þeim slíkt, að ríkt sé eftir því gengið. Greinargerðir krefjast oft mikils tíma a£ nemendum, enda henta þær betur sem heimaritgerðir en tímastílar. Skyldi kennarinn leiðbeina nemendum um notkun heimilda og benda þeim á bækur, sem líklegar séu að veita haldgóðar upplýsingar um efnið. Þannig getur samning greinargerða orðið mikilvæg lexía um vísindaleg vinnubrögð. Hngleiðingar nefni ég hér þær ritgerðir einu nafni, sem leitast ekki einungis við að segja frá, lýsa eða fræða, heldur einnig að sannfæra, útskýra og hræra til samkenndar. Deila má um, hvort heppilegt sé að nefna slíkar ritgerðir hug- leiðingar; má vera að sumum finnist það orð aðeins geta átt við gaumgæfilega íhugun, jafnvel heimspekilega ígrund- un. Ég vil þess vegna taka fram, að ég nota hér orðið hug- leiðing tæpast í þeirri merkingu, enda er unglingum vart ætlandi að semja ritgerðir í heimspekilegum anda. Ég tel þó, að orðið megi vel hafa um þær ritgerðir, sem greina frá skoðun höfundar, rökum og tilraunum til að hafa áhrif á lesandann, þar sem slíkar ritgerðir krefjast meiri hugs- unar en þær tegundir, sem áður haí'a verið nefndar, þ. e. frásögn, lýsing og greinargerð. Hugleiðingar-ritgerðir eru flóknasta ritgerðarform, sem gagnfræðanemendum er gert að glíma við. Mál þeirra ein- kennir tíðum tilfinningahiti eins og vænta má, þá er skap- ríkir unglingar setja fram skoðanir sínar. Verkefni á borð við „Æskan nú á dögum", „Á leikfimi að vera prófgrein?"
Beinir tenglar