Skírnir

						20                                   Njála og Skógverjar.                          [Skírnir

við Rangárþing. En ég hef þó ekki komið auga á betri

skýringu á þessu en þá, sem að ofan var sagt frá.

Síðari helmingur 13. aldar, Suðausturland — þetta

ætti þá að vera tími og staður söguritarans. Hvað var

þar að sjá og heyra, hvaða menn, hvaða atburðir, hvaða

menntir?

III.

Það yrði of langt mál hér að fjalla um hið síð-

astnefnda, menntir í þeim hluta lands. Ekki af því, að

vitnin um það séu svo mörg, heldur þvert á móti, en

fyrir bragðið þyrfti að draga dæmi saman úr mörgum

áttum og leiða líkur að mörgu. En af því að þetta

skiptir nokkru máli fyrir það, sem á eftir fer, verður

þó ekki hjá því komizt, að minnast lítillega á það.

I fljótu bragði mætti virðast, að menntir hefðu

ekki verið á háu stigi um þessar slóðir. Hvergi er sagt

frá sagnaskemmtun, eins og í brúðkaupinu á Reykhól-

um, sagnalestri, eins og á Hrafnagili, kvöldið áður en

Þorgils skarði var drepinn. Ekkert er vitað um vísindi,

rímfræði, málfræði, tölvísi. Veraldleg sagnarit utan

Njálu eru engin varðveitt. Og frá veraldlegum skáld-

skap segir ekkert í heimildum — nema einni vísu eftir

Orm Svínfelling!

Auðvitað gefur þetta ekki rétta hugmynd um á-

standið. Samtímis Ara fróða sagði Kolskeggur Ásbjarn-

arson fyrir um landnám í sunnanverðum Austfirðinga-

fjórðungi. Frá Austurlandi er heill flokkur sagna, og

má kannske þykja einkennilegt, ef ekkert hefir verið

skrifað af sögum í Skaftafellsþingi. Hvað um það,

Landnáma sýnir, að þar hafa verið sagðar sögur frá

landnámsöld og söguöld. Og kunnugt er um eitt helgi-

kvæðaskáld úr þessum héröðum, Gamla kanoka í

Þykkvabæ, og sýna kvæði hans, að þar hafa menn

kunnað full skil á listarreglum veraldlegs kveðskapar.

Auk þess koma fyrir í Njálu vísur frá ýmsum

öldum, líklegast annað hvort rangæskar eða skaft-

íellskar. Og í henni eru brot af þremur ritum: frásögn