Skírnir

						Skírnir]                          Njála og Skógverjar.                                   21

af kristnun íslendinga, sögu af Brjánsbardaga og ætt-

artöluriti. Þetta síðasta vill Finnur Jónsson draga í efa í

grein sinni í Skírni, en aðrir, sem á þetta hafa minnzt og

mér sé kunnugt um, hafa fallizt á þessa skoðun. Ég hef

(að nokkru eftir bendingum fyrri manna) reynt að sýna,

að öll þessi rit muni vera af Suðausturlandi.

Þau hafa öll verið merkileg, hvert á sína vísu.

Ættartöluritið: fullt af fróðleik, verk hinna nafn-óðu

íslenzku fróðleiksmanna. Kristniþáttur: sagnfræðilegt

klerkarit, þurrt, ef það væri ekki svo glaðlegt og víg-

reift — laust við alla íhygli og listamannsnáttúru.

Brjáns saga: þriðja tegundin, saga, sem virðist styðjast

að verulegu leyti við munnlegar frásagnir; sagnir um

undur, fyrirburði og ógnir, bæði náttúrlegar og yfir-

náttúrlegar, með hrikalegt gamalt listaverk að kjarna:

Darraðarljóð. Höfundur Njálu hefir að efni til haft

&agn af öllum þessum ritum, mest af ættartöluritinu,

sem öll mannfræði Njálu og töluvert af atburðum styðst

yið, hin ritin hafa að minnsta kosti orðið að því gagni

(og hlotið þann veg) að fylla út nokkur blöð í sögunni.

Kynjafrásagnir Brjáns sögu hafa fallið höfundi vel í

Seð, það var eitt af mörgu, sem listamannssál hans var

sólgin í.

Vel á minnzt, listamannssál hans. Hún hefir ann-

ars ugglaust saknað margs í þessum ritum, sem stóðu á

miklu eldra stigi en verk hans, og sögulist hefir hann

ekki fyrst og fremst lært af þeim. Ef til vill frekar af

rangæskum ritum, ef þau hafa einhver verið (sjá

ritlinginn Sagnaritun Oddaverja). En þó langhelzt af

sógum af Vesturlandi og þá framar öllu öðru Laxdæla

sögu. Það er ekki tómur hugarburður, þegar Guðbrand-

"r Vigfússon taldi söguna einu sinni af hinum breið-

firzka sagnaskóla.

Það er tilviljun, að til séu ótvíræð rök um ákveð-

Wn þátt íslenzkra höfðingjaætta í menntum samtím-

ans — eins og Sturlunga —, oftast grúfir yfir þessu

hin mesta huldarþoka, sem bágt /er að sjá gegnum;