Skírnir

						Skírnir]                           Goðorð forn og ný.                                      57

Samkvæmt lögskýringu í tíundarlögum var goðorðið

„veldi", „en eigi fé"3 og kjarni eða þungamiðja þessa.

veldis var. einmitt sá réttur, að „nefna dóma á þingum".4

Kemur þetta öldungis heim og saman við það, að í laga-

máli eru aðeins þau goðorð talin „full", sem hlutdeild

höfðu, bæði í fimtar- og fjórðungsdómum. Þau ein nutu

fullrar þátttöku í allsherjarstjórn.

Svo sem ráða má af niðurlagsorðum framanskráðrar

greinar um nefnu í f jórðungsdóma, fór 1 maður með hvert

goðorð fornt og fullt á alþingi, þótt það kynni að vera í

eigu fleiri manna. Hin almenna regla um meðför goðorða

á þingum birtist og á öðrum stað í Þingskapaþætti og

hljóðar svo: „Ef þeir eiga 2 goðorð saman, og skal hinn

sami með fara 3 þing, vorþing, alþingi og leið. Þá skulu

þeir skipta á leið háðri".5 Hefir þessi regla óefað gilt jafnt

um ný sem forn goðorð. Þegar nú þess er gætt, að 1 mað-

ur átti sæti í fimmtardómi fyrir hvert hinna fornu goðorða,

ftiáí það heita sjálfgefið, að dómendatala nýju goðorðanna

hafi verið ákveðin á sama hátt. Munum vér og brátt ganga

úr skugga um það, að eftir að fimmtardómslög voru sett,

er tala goðorðanna jöfn dómendafjölda fimmtarréttarins i

goðorðin alls 48, forn og full goðorð 36, en 12 ný.

Svo sem alkunnugt er, var fimmtardómur lögleiddur

laust eftir aldamótin 1000 í lögsögumannstíð Skafta Þór-

oddssonar (1004—1030).6 Tólfþingaskipunin, sem við er

miðað í framanskráðri lagagrein um nefnu í fjórðungs-

dóma, hlýtur að vera nokkru eldri. Það vill nú svo vel til,

að náið má kveða á um það, hvenær í fyrstu var frá henni

vikið með upptöku nýrra goðorða.

Er Ari hinn fróði í Islendingabók sinni hefir greint

frá deilu þeirra höfðingjanna Tungu-Odds og Þórðar gell-

is útaf brennunni í Örnólfsdal, kemst hann þannig að

°rði: „Þá var landinu skipt í f jórðunga, svo að 3 urðu þing

í hverjum f jórðungi, og skyldu þingunautar eiga hvar sak-

sóknir saman, nema í Norðlendingaf jórðungi voru 4, af því

að þeir urðu eigi á annað sáttir. Þeir, er fyrir norðan voru

Eyjaf jörð, vildu eigi þangað sækja þingið, og eigi í Skaga-