74 Goðorð forn og ný. [Skú-nir og Sighvatar rauSa. Um 940 eiga goðorðin Hrafn lögsögu- maður Hængsson á Hofi, Jörundur goði Hrafnsson og Mörður gígja Sigmundsson, Sighvatssonar hins rauða.35 Hálfri öld síðar fara með sömu goðorð Valgarður hinn grái að Hofi, dóttursonur Hrafns lögsögumanns, Runólf- ur goði Úlfsson í Dal, sonarsonur Jörundar goða, og Þrá- inn Sigfússon á Grjótá, bróðursonur Marðar gígju. Njáluhöfundur getur þess að vísu ekki beinlínis, að Þráinn hafi verið goðorðsmaður, en hann er kallaður „virðingamaður mikill", „hið mesta mikilmenni" og auk þess segir berum orðum: „að frændur hans héldu hann fyrir höfðingja".30 Þessi ummæli verða ekki skilin nema á einn veg. Að áliti Njáluhöfundar hefir Þráinn Sigfús- son farið með erfðagoðorð ættar sinnar. Fyrir löngu hafa fræðimenn veitt því eftirtekt, að í heild sinni er frásögn Njáluhöfundar um tildrögin að upp- töku „fimmtardómsgoðorðanna" næsta ósennileg. Þarf því ekki að orðlengja um það. Aðeins skal athugað, hvern- ig slíkt megi henda, að Njáluhöfundur reynir að telja samtíð sinni trú um, að fimmtardómsgoðorð með sjálf- stæðu mannaforræði hafi verið tekið upp handa goðasyn- inum Höskuldi Þráinssyni. Sú ætlun lá þó óneitanlega beinast við, að Hvítanesgoðorðið væri erfðagoðorð hans. Hér koma varla til greina nema tvær skýringar: Að þetta sé hreinn og beinn skáldskapur, settur fram í þeim tilgangi að gera orsakasamband viðburðanna sem áhrifa- ríkast, eða málfærsla af höfundar hálfu sé miðuð við valdastreitu höfðingjanna á þeim tímum, sem Njála var skráð. Fyrri skýringin getur þó ekki verið einhlít. Það sýna oss dæmin um Melmanna- og Laufæsingagoðorð, sem eru söguþræðinum með öllu óviðkomandi og auðsjáanlega til- færð sem hliðstæður við Hvítanesgoðorðið. Þau eru „sönn- unargögnin", sem höfundurinn leggur fram fyrir kenn- ingu sinni um mannaforræði fimmtardómsgoðorðanna. Það má vel vera, að Njáluhöfundur hafi trúað því sjálfur, að í fyrstu hafi mannaforræði fylgt öllum goð-
Beinir tenglar