Skírnir

						110             Þegar íslenzkan var ál. móðurm. Norðurl.mála.    [Skírnir

Og þá er að fullyrða, að íslenzkan af vísindamann-

anna hálfu ekki er haldin móðir hinna málanna. — Hefir

sú skoðun nokkurn tíma verið til eða verið algeng? Þeirri

spurningu getur ekki verið svarað bara með einföldu já

eða nei. Við verðum að athuga málið vandlegar.

Að íslenzkan og hin Norðurlandamálin séu náskyld,

þarf varla vísindalegrar rökfærslu til þess að skilja. Hver

sænskur eða danskur eða norskur maður, sem lítur í ís-

lenzka bók, rekst á svo mörg orð sem hann þekkir aftur

frá sínu eigin máli, að hann getur ekki efast um skyld-

leikann. Hann hlýtur líka að komast að þeirri skoðun, að

orðin í íslenzkunni hafi miklu fornlegri mynd en í hans

eigin máli. En þess vegna verður ekki sambandið að

vera það sama sem milli móður og dóttur.

Að komast að einhverri vissri niðurstöðu í þessu

efni, var ekki kleift áður en verulegur samanburður milli

Norðurlandamálanna væri hafinn. Á íslandi varð þetta

ekki; enda hafa þeir Islendingar allt af verið fáir, sem

hafa lagt vísindalega stund á frændamálin. Er það mjög

skiljanlegt. Hafa nóg starfsefni þótt bjóðast þeim innan

móðurmálsins sjálfs og dásamlegra bókmennta þess. Þessi

samanburður varð þá að eiga sér stað í hinum Norður-

Iöndunum. En til þess þurfti nokkurrar þekkingar á ís-

lenzkunni. Er nú einmitt þetta mikilsvert mál í rannsókn-

inni um sögu bókmennta: hve snemma voru íslenzk rit,

þ. e. sjálfsagt: íslenzk handrit, yfirleitt þekkt í hinum

Norðurlöndunum ? Svarið getur auðvitað ekki orðið það

sama fyrir Danmörku, Noreg og Svíþjóð. Eg ætla nú, í

því sem eftir fer, að taka tillit til ástæðnanna í Svíþjóð.

Þekki eg þær bezt og gefa þær beztu föng í hendur þeim,

sem reyna að hafa stutt yfirlit yfir breytinguna og fram-

förina á þessu sviði.

Það er fullvíst, að íslenzkar bækur komu til sænskra

klaustra þegar á fimmtándu öld. Voru þá miklar sam-

göngur milli klaustranna yfir öll Norðurlöndin.

Um 1590 hófst í Svíþjóð mikill áhugi á rannsókn

fornminja og móðurmáls. Sá fyrsti sem tók þetta að sér,