Skírnir

						Skírnir]    Þegar íslenzkan var ál. móðurm. Norðurlmála.             115

leyti voru fyrstu íslenzku sögurnar prentaSar í Svíþjóð.

Þær voru: Hrólfs saga Gautrekssonar (1664), Ólafs saga

Tryggvasonar (1665, ekki nema brot) og Herrauðs saga

og Bósa (1666). Loks Hervarar saga (1672). Útgefandi

var Olof Verelius, prófessor í „antikviteter" í Uppsöl-

um. Að mestu leyti var það hið sögulega innihald þessara

rita, sem þótti athyglisvert. — Nú vissu menn algerlega,

að málið sem þessar sögur voru ritaðar á, var íslenzka;

skrá frá 1682 hefir sem fyrirsögn: „Gamble Islandica

Mss :ta".

En samt sem áður var enginn eiginlegur munur

gerður á þessu máli og sænskunni. Hvernig á því stend-

ur, sýnir sú orðabók „Index Lingvæ veteris scythoscandicæ

sive gothicæ" eftir Verelius, sem var gefin út 1691, að

höfundinum dánum. Við finnum hér orðið „skytisk" tengt

saman við „skandisk" (sem auðvitað ekki er nema „geo-

grafiskt" heiti málsins). Er þetta „skytisk" líka, eins og

»gotisk", tekið frá fornritum Suðurlandaþjóðanna; enda

var það engin nýjiing hjá Verelius, að láta þessa „skyta"

vera alveg sömu þjóðina og „gotar" og „götar"; sæmdi

það vel þjóðræknisandanum og kröfum hans, að svo að

segja ríkja yfir hetjuskapi allrar veraldar. Verelius sjálf-

Ur hafði samið formála bókarinnar. Lýsir hann þar mjög

vel áliti sínu á þessum málfræðilegu efnum. Hann talar

um „lingva scandica", og er það auðséð, að orðið er tek-

*o í sömu merkingu og sveogothic, gotica o. fl. hjá hinum

eldri fræðimönnum. En af því að V. þekkir afarmiklu

^eira af íslenzkum ritum, gat hann ekki komizt hjá þeirri

staðreynd, að málið er ekki alveg það sama í öllum

>»skandiskum" fornritum. Kemst hann þannig að orði:

»,Má minna þig um, að í „skandiska" málinu eru fleiri

ínállýzkur". Sérstaklega hefir hann tekið eftir tvíhljóð-

unum í íslenzkunni, en hefir einnig fundið aðrar breyt-

Jngar (t. d. sænskt börda, ísl. byrði). Segir V. (að minnsta

kosti í þessari bók) ekkert um það, hvort þessar breyt-

jngar séu upprunalegar eða hafi gerzt í seinna tíma. En

hann  getur   varla hafa efazt um að íslenzkan, eins og