Skírnir

						208                                          Ritfregnir.                                   [Skírnir

frá Staðarhólsbók komin, beint eða óbeint, enda eru þau öll frá

síðari öldum. Þetta varð til þess, að Munch hugði, að S'taðarhóls-

bók væri frumrit Járnsíðu, handrit það, sem Indriði böggull hafði

út hingað, en Grágás hefði verið tekin með til þess að íögmaður-

inn hefði hin eldri lög til samanburðar. Próf. Ólafur sýnir fram ;í,

að svo getur ekki verið, heldur er texti þessi ritaður eftir öðru

eidra handriti.

Menn ætluðu lengi vel, að handritið væri ritað af einum

manni. En Vilhjálmur Finsen sýndi fram á, að Grágásartextinn

væri skrifaður af 2 skrifurum, en auk þess hafa 8 menn aðrir grip-

ið í að skrifa smákafla á víð og dreif. Járnsíða er rituð með einni

hendi, en þó er önnur hönd þar á litlum kafla.

Grágás hefir tvívegis verið prentuð eftir Staðarhólsbók,

fyrst 1829, og sá Grímur Thorkelín um þá útgáfu, en síðan var

Grágás gefin út eftir þessu handriti af Vilhjálmi Finsen 1879.

Járnsíða hefir einnig verið gefin út tvisvar eftir Staðarhólsbók, i

Kaupmannahöfn 1847 og í Kristjaníu 1846 (í Norges gamle Love).

Handritaútgáfur dr. Ejnars Munksgaards eru hið mesta þjóð-

nytjaverk, og er eiginlega leitt, að íslendingar skuli ekki hafa

framkvæmd eða bolmagn til þess að kosta slíka útgáfu. Það :nun

vera fátt, sem betur kynnir erlendum þjóðum fornbókmenntir vor-

ar, því að útgáfa þessi fer í flest stærstu bókasöfn heimsins. Vér

fáum seint fullþakkað dr. Munksgaard fyrir þetta framtak hans.

Útgáfa þessi af Staðarhólsbók er af kostnaðarmanninum íil-

einkuð  próf.  Sigurði Nordal á fimmtugsafmæli hans.

P. S.

Ólafur Lárusson: Island. Særtryk af „Nordisk Kultur" I.

„Befolkning i Oldtiden".

í grein þessari, sem þegar hefir hlotið lof erlendra fræði-

manna, tekur próf. Ólafur Lárusson til meðferðar mannfjölda á

íslandi fram á 18. öld. Víkur hann fyrst að landnáminu og ágizk-

unum þeim, sem gerðar hafa verið um tölu þeirra, sem hingað

fluttu á landnámsöld, og hyggur, að þeir hafi naumast fjetað ver-

ið mikið yfir 20 000 og mannfjöldi þá. í lok landnámsaldar í hæsta

lagi 30—35 000.

Þá gerir hann grein fyrir ágizkunum ýmissa fræðimanna um

mannfjöldann hér á landi um 965, sem reynt hefir verið að íáða

af sögu Snorra um feldardálkinn, er íslendingar gáfu Eyvindi

skáldaspilli, og virðist honum sá grundvöllur svo ótraustur, að

getgátur þær, er á honum hafa verið reistar, séu einskis virði. Að

líkri niðurstöðu kemst höf. um tilgátur fræðimanna um mannfjöld-

ann 1095, eftir þingfararkaupsbændatalinu frá 1095, og eftir rckatt-

bændatalinu 1311. Telur hann, að þessar heimildir nægi ekki iil