Skírnir

						214                                          Ritfregnir.                                   [Skírnir

skilið, að henni sé sómi sýndur, hún skipar öndvegi meðal þjóð-

sagnasafna, sem út hafa komið í seinni tíð.

Síðasta heftið stendur í engu að baki hinum fyrri, hvorki að

efni né frásögn. Efnið er veigamikið, eftir því sem gerist um munn-

mælasögur síðari tíma, og sögurnar vel valdar. Sumar sögurnar

eru æði eftirminnilegar og mikilfenglegar, eins og sagan um Bæj-

ardrauginn, sem Þórbergur Þórðarson hefir skrifað eftir ýmsum

heimildum, skráðum og óskráðum. í þessu hefti er enn sem fyr

mikið af frásögnum systranna Herdísar og Ólínu; gegnir það

furðu, hvílíkan auð af sögnum þær hafa haft í fórum sínum; þess

ber að gæta, að auk þess, sem er frá þeim í Gráskinnu, hafa þær

lagt drjúgan skerf til Rauðskinnu Jóns Thorarensens.

í formála Gráskinnu, sem Sigurður Nordal hefur ritað, er

fjölmargt athyglisvert. Ég vil t. d. benda þeim, sem fást við að

færa í letur gamlar sögur, á það, sem þar segir um skráningu

munnmæla, og' vil af alefli taka undir það. Allflestir skrásetjendur

keppast við að færa sögurnar í stílinn, í stað þess að reyna að

fylgja orðum sögumannsins. Nú vill það til, að síðan á dögum Jóns

Árnasonar hefur legið hér í landi sérstakur þjóðsagnastíll, sem er

auðlærður og hefur þá náttúru, að menn geta stórlýtalaust sagt

sögur, þó að Iitlir sagnamenn séu. En ekki tálmar sá stíll því, að

af daufum skrásetjara verður saga fjörlaus og sviplítil. Hún verð-

ur kannske hnökraminni en munnlega sagan, en tapar þvi, sem

mest er um vert, lífi og hraða og tilfinningu. Og öll dýrmætu al-

þýðlegu orðin og orðatiltækin verða að þoka fyrir sparibúningi

bókmálsins. (Ég er hér auðvitað að tala um þokkalega frásögu

meðal-skrásetjara, sem færir í vanalegan þjóðsagnastíl, en ekki

aflagismeðferð einstöku manna, sem þynna sögurnar út í einskon-

ar bókaævintýri, og heldur ekki það, þegar Halldór Laxness blæs

í sögurnar nýju lífi með því að segja þær á sinn skáldlega hátt.)

Af því, hve skrásetjendum er gjarnt að færa í stílinn, leiðir það,

að íslenzkar þjóðsögur eru oft heldur en ekki viðsjálar heimildir

um munnlega frásögn; út yfir tekur nú þegar skrásetjendurnir

eru svo miklir fróðleiksmenn, að þeir bæta við ártölum og daga-

tali úr kirkjubókum.

í formálanum er þess getið á einum stað, að Gráskinna hafi

komið nokkuð dræmra út en ætlazt var til í fyrstu, og sé ein ástæða

þess sú, að svo mikið hafi tekið að koma út af þjóðsagnasöfnum,

að bókamarkaðinum virtist ætla að verða ofboðið. Einstöku menn

hafa jafnvel farið að vanda um, talið þessa tegund bókmennta ætla

að yfirgnæfa allt annað og efazt um, hvort ekki væri tíma og gáfum

betur varið til annars. Formálinn sýnir, að útgefendur Gráskinnu

hafa hugsað þau efni; þar er alllangt mál um gildi þjóðsagna yf-

irleitt.