Skírnir

						Skírnir]                                   Ritfregnir.                                          223

landi og tekið þar háskólapróf í sagnfræði, en hefir auk bess lagt

stund á mannfræði. Hann hefir starfað sem háskólakennari í Þýzka-

landi, og nokkra fyrirlestra hélt hann hér í háskólanum um ættgengi

o- fh, en ekki treystist útvarpið til þess að láta hann flytja útvarps-

erindi um það mál, þó yfirgengilegt væri.

Rit þetta er doktorsritgerð og segir frá ættartilfinningu ís-

lendinga til forna, hverja. þýðingu hún hafði fyrir líf og' þrif þjóð-

arinnar og hverra rátia forfeður vorir leituðu til þess að komast hjá

kynspillingu og óáran í fólkinu. Hefir höf. rannsakað flest eða allt,

sem er að finna um þetta mál í sögum vorum og fornritum, flokkað

það skipulega og dregið af því ýmsar ályktanir. Rit þetta er því

ekki eingöngu fróðlegt, heldur mjög handhægt fyrir alla, sem fást

við bessi efni.

Fyrsti kafli ritsins er um ættartilfinninguna og forna ættar-

stoltið. Er þá fyrst sagt frá því, hve íslendingar mátu mikils að

vita deili á ætt sinni og kunnu að meta hve mikisvert er að vera

aí góðu fólki kominn. Þeim var bað ekki nóg, að vita deili á ein-

hverjum manni og afrekum hans, heldur, vildu þeir einnig vita Um

ætt hans. í þeirra augum var hver einstaklingur aðeins oinn liður

* sinni ætt, og varð að miklu leyti að metast og dæmast eftir henni.

Ættartölur voru í þeirra augum annað og meira en nöfn og ártöl.

Þeim fylgdi frásögnin um gildi mannanna, afrek þeirra eða afglöp,

andlegt og líkamlegt atgervi, og þeir gengu ekki að því gruflandi,

að slíkt gekk að erfðum, „kom fram á börnunum".

Þar næst er sagt frá fornu mannlýsingunum, hve glöggar og

nakvæmar margar þeirra voru og athugun manna afbrigða skörp

a flestum mannfræðilegum einkennum. Fylgir skrá yfir öll íslenzku

heitin og þau eru ekki fá. En bað var ekki aðeins, að forfeður vorir

nefðu glöggt auga fyrir ýmsum einkennum manna, heldur reyndu

Peir oft að rekja hvaðan þeir hefðu erft þau, og gengu að því

visu, að flestir eða allir eiginleikar og einkenni manna væru komin

að erfðum frá ættinni. Þess eru jafnvel dæmi, að þeir renndu grun

i hverju lögmáli ættgengið fylgdi. Það var því ekki að undra, þó

Þeim stæði nokkur stuggur, jafnvel af álitlegum mönnum, ef ættin

var gallagripur. Þeim var jafnvel ljóst, að ytri kjör og kringum-

stæður eru oftast léttvægar í samanburði við meðfædda, arfgenga

upplagið, og gengu að því vísu, að vel ættaðir menn sværu sig S ætt-

ma, þó þeir ælust upp við hin verstu kjör. Þessi trú hefir lifað

lengi. Svo kvað Stefán G.:

--------Konungleg sál gerir kimann að sal,

að kastala garðshornið  svalt.

Þó hafin sé dyrgjan í drottningarstól,

tók dáminn af kotinu alt.