Skírnir

						224                                          Ritfregnir.                                   [Skírnir

Annar kafli ritsins er um ættgæzluna, hversu forfeður vorir

leituðust við að vernda góðar ættir fyrir kynspillingu og óáran.

Hjónaböndin varða að sjálfsögðu mestu í þessu efni. Höf. segir

frá því, hversu trúlofanir og hjónabönd voru, til forna, allt annað

en málefni einstaklinga, að helztu menn ættarinnar réðu mestu um

þau. Og þeir spurðu ekki fyrst og fremst um auð og upphefð, álit-

lega stöðu og áhyggjulaust líf. Þeir spurðu fyrst og fremst um

settina og gengu að því vísu, að öll heill og framtíð ættleggsins væri

undir því komin, að báðir foreldrarnir væru af góðu kyni. Að öðru

leyti þótti þeim bezt fara á því, að líkt væri ákomið um karl og

konu og væri hvort annars jafnræði. Menn gerðu sér ljóst, að

auður getur horfið og glæsileg ytri kjör breytzt, en enginn tekur

arfgenga mannkosti frá börnunum. Menn hugsuðu um börnin við

stofnun hjónabanda eins og sjá má á Döllu Þorvaldsdóttur, er gift-

ist ísleifi biskupi af því að hún vildi „eiga hinn bezta manninn og

hinn göfugasta soninn með honum, er á íslandi mun fæðast".

Þá ræðir höf. um það, hvað mest hafi gengið í augu íslenzkra

kvenna hjá karlmönnum. Karlmennska, hreysti og kjarkur þótti

þeim miklu varða og ekki síður, að sæmd þeirra væri óskert og

enginn blettur á mannorði þeirra. Að öðru leyti kusu þær að karl-

maður væri hávaxinn og herðabreiður, en annars grannvaxinn,

ljós á hár og hörund, bláeygður og að sjálfsögðu ramur að afli.

Konurnar kusu með öðrum orðum menn af norrænu kyni.

Að sjálfsögðu átti allur þessi hugsunarháttur mikinn þátt i

því að forða þjóðinni frá úrættingu og jafnvel að bæta kynstofn-

inn. Höf. bendir og á, að óhæfa hafi það þótt að þrælar og ber-

serkir giftust frjálsbornu fólki. Þó kom þetta siður til greina, ef

þrællinn eða ambáttin voru í raun og veru vel ættaðir, eins og oft

var um hernumið fólk (Melkorka o. fl.), eða höfðu unnið eitthvað

sér til ágætis og svarið sig þannig í ætt með góðu fólki.

En forfeður vorir gripu og til fleiri úrræða. Þeir leyfðu út-

burð barna og hafa eflaust ekki sizt þau börn orJið fyrir slíku,

sem illa þótti í ættina skotið og ólikleg til þess að verða að :nanni.

Vafalaust hafa og flest vansköpuð börn verið' borin út. Þó er þess

getið í sögum, að menn höfðu skarð í vör. Sennilega hefir þessi

harðneskjusiður haft nokkur áhrif til kynbóta. Þá er það laga-

ákvæði Grágásar eftirtektarvert, að gelda betlara og flækinga.

„Rétt er að gelda göngumenn, og varðar ekki við lög, þó að þeir

fái örkuml af eða bana".

Þessi forni hugsunarháttur hlaut að breytast við kristnitök-

una, því að allir áttu að vera jafnir fyrir guði. Þá hafði og laus-

ung og siðleysi Sturlungaaldarinnar djúptæk áhrif. Þó vita það

allir, að enn er hann ekki aldauða. Enn eru íslendingar ættfróðir

og íslenzk alþýða gengur ekki að því gruflandi, að andleg og lík-