Skírnir

						238                                          Ritfregnir.                                   [Skirnir

(í Heimskr.) við Ásbjörn Selsbana opna útsýni langt aftur fyrir

nútíðina á einkenni ættar hans: „Minna vitið þér af kommgs ríki

Háleygir, en vér Rygir; en örorðr muntu heima vera; áttu ok ekki

langt til þess at telja", o. s. frv. Þannig mætti lengi rekja, ef

rúm væri til.

Eitb aðaleinkenni á stíl Snorra er hlutleysi hans, orðfæð og

varúð. Hann lýsir ekki út frá sínu sjónarmiði, heldur setur sig í

spor þátt-takenda eða áhorfenda að atburðunum, — lýsir aðeins

hinu skynjanlega og ætlar lesendunum að geta í eyðumar, íygg-

ur ekki í þá. Þetta einkenni er sameiginlegt Heimskringlu og hinum

betri íslendingasögum, en ólíkt öðrum konungasögum.

Hin snjöllu orðatiltæki í samtölum Snorra eru alkunn. Þau

verða oft stórkostleg (monumental), — fela í sér heilan heim vilja

og tilfinninga. Hversu mikið felst til dæmis í orðum Ólafs konungs

Tryggvasonar um Eirík jarl Hákonarson og lið hans á undan Svold-

ar-orustu: „Hann mun þykjast eiga við oss skaplegan fund, ok oss-

er ván snarprar orrostu af því liði; þeir eru Norðmenn, sem vér

erum". Frændur vorir Norðmenn hafa stundum fengið orð fyrir að

vera nokkuð miklir á lofti, og í þessari setningu kemur Ólafur

konungur fram sem fullkominn Norðmaður að bessu ieyti. Setn-

ingin ljómar blátt áfram af stolti hans og metnaði. Það er eitthvað-

hnarreist yfir henni. Vér sjáum í anda hinn glæsilega her Norð-

manna, albúinn til vígs við jafnoka óvin. Og með orðunum „skap-

legan fund" er birtu brugðið yfir fortíðina, þann hlut, sem Ólafur

konungur átti í dauða Hákonar, föður Eiríks jarls.

Ræður þær, sem Snorri semur, bera vitni um vitsmuni hansr

hvort sem þær eiga að lýsa persónum, pólitísku ástandi eða þær

eru ræður á undan orustum, en einkanlega í orusturæðunum koma.

takmarkanir hans í ljós, — of mikil varfærni, of mikið hik, of mik-

il íhygli. Orusturæður hans eru þrungnar viti, en vantar allan

hvatningar-eldmóð. Sést þetta bezt, þegar þær eru bornar saman

við ræðurnar í Sverris-sögu; Sverrir konungur hefir áreiðanlega

verið meiri hershöfðingi af náttúrunni eða að upplagi en S'norri,.

eins og hann líka varð í reyndinni. Ræður Sverris hafa. líka verið

haldnar raunverulega að meira eða minna leyti, oft við erfiðar að-

stæður, en ræðurnar hjá Snorra eru samdar af vitrum manni eftir

dúk og disk, og er því von, að einkenni þeirra séu ólík.

í sambandi við það, sem áður er getið, um andstæðurnar í

lýsingum Snorra, má minnast á það, að hann setur einatt hug-

sjónamanninn og eigingjarna manninn hlið við hlið: Ólafur helgi

og Haraldur harðráði, — líkt skaplyndi, ólíkar hugsjónir, — kóng-

arnir Hringur og Hrærekur og meira að segja Gauka-Þórir og

Afrafasti sýna þetta greinilega. Afrafasta er sama, með hverjum

hann berst, ef hann fær aðeins svalað  bardagalöngun  sinni,  en