Skírnir Einar Benediktsson 7 það hefir verið allmikið rætt, og það hefir verið bæði vanskilið og misskilið.1) Auk þess gefur það mér tæki- færi til þess að segja nokkur orð af hreinskilni um þann þátt í æfisögu Einars, sem menn leiða venjulega að mestu eða öllu hjá sér, þegar þeir rita um skáldið, en alþýðu manna hefir orðið því skrafdrýgra um. Sá boðskapur, sem var veitt mest athygli, þegar þetta kvæði birtist fyrst, fyrir 34 árum,2) var draumur Einars um framtíðarhlutverk Dettifoss og annara íslenzkra fossa: að það ætti að nota þetta feiknaafl, sem hingað til hefði farið til ónýtis, verið kviksett í klettalegstað fljótsins, til þess að bæta kjör lýðs og lands, tendra ljós í myrkri, breyta ísi jöklanna í hita, græða upp landið, strá blómaskrauti yfir rústir grjótsins og draga frjómögn lofts að blómi og björk. Það er enginn vafi á því, að Einar hefir þarna einkan- lega í huga framleiðslu tilbúins áburðar í stórum stíl, þó að hann klæði þá hugmynd í svo skáldlegan búning, að þetta hversdagslega orð kemst ekki að. Einmitt á því ári, sem Einar orti' kvæðið, var hinn mikli norski eðlis- fræðingur Birkeland vel á veg kominn með þær rann- sóknir, sem urðu undirstaða að saltpétursvinnslu úr loft- inu við fossa í Noregi. Einar hlýtur að hafa lesið eitthvað um þetta, líklega í norskum blöðum, því að fyrsta vís- indalega ritgerð Birkelands um það efni birtist ekki fyrr en 1906, ári síðar en kvæðið, og fyrsta verksmiðja af þessu tagi var ekki reist fyrr en 1908. En svo næmur hefir Einar verið á gildi þessarar nýju uppfinningar, að allt ímyndunarafl hans kemst á flug: hann sér hina beinaberu ættjörð sína í anda klædda í gróðrarskrúð og þjóðina eiga sér nýja framtíð auðlegðar og gæfu. 1) Til samanburðar við þetta erindi vil eg benda á ræðu mína, Matthías við Dettifoss, sem er prentuð í Eimreiðinni 1921 og í Erfi- minningn Matth. Jochumssonar 1922. Þar minntist eg á kvæði Ein- ars um fossinn, en á óviðunandi hátt, svo að ástæða er til að reyna nú að gera bragarbót. 2) í Skírni 1905.
Beinir tenglar