Skírnir

						Skírnir                   Sannfræði  íslenzkra  þjóðsagna                           27

um menn og viðburði, sem þær skýra frá. Um þetta efni

er engin samstæð rannsókn til, en þó hafa ýmsar einstak-

ar sögur verið bornar saman við aðrar öruggari heim-

ildir. Auðvitað er allur þorri þjóðsagna þannig vaxinn, að

engar heimildir eru til samanburðar um aðalefni þeirra,

enda gera þær oft ekki kröfu til annars en að vera hreinn

skáldskapur, svo sem er um æfintýri og ýmsar skyldar

sögur, sem standa veruleikanum jafnfjarri, að öðru leyti

en því, að þeim hefir verið skapað þjóðlegt, íslenzkt um-

hverfi. Þannig er t. d. um flestar útilegumannasögur og

tröllasögur. Hins vegar er einnig-til fjöldi sagna, sem

tengdar eru við' ákveðna menn eða ættir eða ákveðna sögu-

lega viðburði. Svo er um margar álfasögur og einkum

draugasögur, uppvakninga og fylgna, galdrasögur, afreks-

verkasögur o. fl. Slíkar sögur eru venjulega sagðar sem

sannar væru, bundnar við ákveðinn stað og tíma og

ákveðna, nafngreinda menn. Má þar því oft koma við

nokkurri sögulegri rannsókn, bæði um mannfræði þeirra

og staðfræði og stundum einnig um þá viðburði, sem sög-

ur hafa spunnizt af. Samanburður sagna þessara við aðr-

ar heimildir getur leitt í ljós margan fróðleik um mynd-

un þjóðsagna yfirleitt, sýnt, hvernig einkennilegur, óvænt-

ur eða minnistæður viðburður verður tilefni til þess að

þjóðsaga myndist, hvernig hann getur vakið ímyndunar-

afl fólks, sem leitar venjulega einhverrar yfirnáttúrlegr-

ar skýringar, er liggur utan þess, sem sannað verður eða

ósannað. Telja verður þó, að slíkur samanburður hafi stór-

um meira og almennara gildi sem prófsteinn á áreiðan-

leik og heimildargildi alþýðusagna og arfsagnar í viðari

merkingu. Það atriði snertir eigi aðeins þjóðsögurnar

sjálfar, heldur einnig aðrar bókmenntagreinir, sem orðn-

ar eru til með líkum hætti, sögur og sagnir, sem ritaðar

e*"u eftir munnlegri frásögn alþýðu manna og minnið eitt

hefir varðveitt í lengra eða skemmra tíma, stundum svo

að skiptir nokkurum öldum. En auðvitað er, að þjóðsögur

geta því aðeins verið slíkur prófsteinn, sem nú var lýst,

a<5 þær séu skráðar beint eftir munnlegri frásögn, en hafi