Skírnir

						Skírnir                   Sannfræði  íslenzkra  þjóðsagna                           45

I sögum þeim, sem taldar hafa verið hér næst á undan,

hefir verið bent á sjálfan sögukjarnann eða tilefni það, er

sögurnar hafa sprottið af. Venjulega er þar um sannsögu-

legan, voveiflegan atburð að ræða, sem alþýðutrúin leit-

ast við að skýra á yfirnáttúrlegan hátt. Það er sízt að

furða, þótt slysfarir og voveiflegur dauði manna yrði til-

efni til þess, að slíkar sagnir mynduðust, þar sem sú virð-

ist hafa verið trú almenn, að þeir, sem færust með þeim

hætti, yrðu á sveimi eftir dauðann að minnsta kosti jafn-

lengi og þeir mundu hafa lifað, ef ekkert slys hefði borið

þeim að höndum. En einmitt af því, að þjóðtrúin hendir

slíka atburði á lofti, getur minningin um þá varðveitzt

furðu lengi án nokkurs stuðnings af rituðum heimildum.

VI.

Eg skal nú nefna hér nokkurar sögur af sönnum við-

burðum, sem hafa orðið þjóðsögum að yrkisefni. Mun eg

fyrst skýra frá atburðunum, eins og þeir gerðust, sam-

kvæmt áreiðanlegustu heimildum, en síðan, hvað úr þeim

hefir orðið í meðferð þjóðsagnanna. Sýna þau dæmi ljós-

lega, hversu valt getur verið að treysta heimildargildi

munnlegra alþýðusagna, jafnvel þótt tiltölulega skammt

sé um liðið, frá því er atburðir gerðust.

Daníel Andrésson hét maður. Hann átti heima á Stakka-

bergi á Skarðsströnd og var þar vinnumaður. Hann and-

aðist þann 30. ágúst 1880, 26 ára gamall, samkvæmt prests-

þjónustubók Skarðsþinga. Um dauða Daníels hefir mynd-

azt þjóðsaga, sem birt er í Gráskinnu (I, 41). 1 tilefni af

Peirri sögu kom leiðrétting í síðasta hefti Gráskinnu (IV,

94), þar sem farið er eftir frásögn Elínar Guðmundsdótt-

ur, er var húsmóðir Daníels, þegar hann lézt, og fleiri

ftianna, er mundu atburðina, og verður sú frásögn að telj-

sst áreiðanleg. Hún er svo:

„Dauða Daníels bar að höndum með þeim hætti, sem nú skal

Sreina: Daníel var dyggðahjú og var vanur að líta út á hverri

nottu, til þess að gæta að því, hvort skepnur væru í túninu. Eina

n°tt, hálfum mánuði fyrir réttir, vaknaði Elin húsfreyja á Stakka-