Skírnir

						Skírnir                   Sannfræði  íslenzkra  þjóðsagna                           51

hafa verið kunnari menn út í frá en síra Þorlákur, eftir-

maður þeirra. Er slíkt engan veginn óalgengt fyrirbrigði

í þjóðsögum og munnmælasögum, að atvik ýmis, orð eða

verk sé eignað eða fært yfir á annan mann en að réttu

lagi átti hlut að máli.

Af atburðasögum slíkum sem þessum vil ég að lokum

nefna eina enn. Það er sagan af Jóni murta (Þjóðs. J. Á.

II., 112), sem byggist á víginu í Síðumúla árið 1570. Um

þann atburð er til mjög skjalleg frásögn eftir gamalli heim-

ild, prentuð í Alþingisbókum Islands (I, 60—61). Þar seg-

ir svo:

„Þegar Eggert var lögmaður og reið með syni sínum Jóni, köll-

uðum murta, til alþingis, átti hann jaröabrigðum nokkrum að mæta

eður tilkall upp á miklar eignir; þár var helzt aðili þess máls Jón

Grímsson, búandi í Norðtungu; hafði Jóni murti sagt i þingreiðinni

betra væri að snara út einum manngjöldum heldur en sleppa af svo

ttuklum eignum. Og sem þeir feðgar með sínum selskap riðu af

Pingi og um Borgarfjörð, sátu þeir með ölskap í Síðumúla. Sendu

þeir Jóni bónda boð í Norðui'tungu að finna sig. Hafði hann verið

að heyskap. Fór svo fáklæddur og fangalítill suður til Síðumála.

Þeir feðgar tóku vel við honum og settu hann við drykkjuborð.

Sat hann sá annar frá Jóni murta. Og sem þeir höfðu drukkið

sarnan og talazt nokkur orð við, seildist Jón murti yfir um annan

mann og stakk hann með daggarð fyrir brjóstið, — sumir segja

ofan hjá viðbeininu. Jón Grímsson brá við og brauzt um, vild

nrinda fram borðum, en þeir héldu honum fast. Stakk Jón murt

hann þá í annað sinn, og var mælt, að Jón  Grímsson hafi  sagt

»Sé svona, það dugir, það er nóg".-------„Jón murti strauk og lýst:

VlSmu og sigldi svo með Þýzkum í Hamborg, því að hann var

dæmdur útlægur".

Hvernig er nú saga þessi orðin í alþýðu munni, þegar

liðið er frá atburðinum hátt á þriðju öld? Um það ber vitni

sagan af Jóni murta í þjóðsögunum, sem er skrásett af

SJi'a Magnúsi Grímssyni eftir vanalegri sögn manna í Borg-

arfírði. En hún er á þessa leið:

nEinu sinni í fyrndinni bjó ríkur bóndi í Síðumúla í Hvítársíðu.

¦"ann átti dóttur eina afbragðs væna og fríða. Margir urðu til

a° biðja hennar, þar á meðal bóndinn á Sleggjulæk í Stafholts-

tungum og bóndasonurinn á Fróðastöðum. Lauk svo, að bóndason-

4*