Skírnir

						52                                        Guðni   Jónsson                                Skírnir

urinn á Fróðastöðum varð hlutskarpari, og var honum föstnuð

konan. Síðan var brúðkaupsdagurinn ákveðinn og f jölmenni boðið til

veizlunnar. Sleggjulækjarbóndanum sveið þetta mjög sárt, og fékk

hann mann einn, sem boðinn var til veizlunnar í Síðumúla, til þess

að vega brúðgumann. Sá er nefndur Jón, sem til þessa verð. Jón

var maður hraustur og djarfur. Hann fór nú til boðsins eins og

aðrir og lét á engu bera. Leið svo að kveldi, og stóðu menn upp

frá borðum. Skuggsýnt var við stofudyrnar, og stóð Jón þar og

bei'J þess, að brúðguminn kæmi út. En þegar hann kom, lagði Jón

hann í gegn með sveðju, sem hann hafði haft hjá sér. Féll þá brúð-

guminn dauður niður og flaut í blóði sínu. Jón tók þegar á rás,

og var honum veitt eftirför. Hljóp hann þvert niður völlinn og ofan

að Hvítá og þar að henni, sem hún fellur i gegnum ás einn mill-

um hamra tveggja.  Eigi hikaði hann þar við, heldur  stökk hann

yfir á klettunum, og eru nú 16 álnir danskar á milli þeirra.--------

En það er frá boðsmönnum að segja, að enginn þeirra tréystist til

að stökkva yfir ána á eftir Jóni eða leita hans framar um nótt-

ina, því að þá var skuggsýnt orðið. Daginn eftir hófu þeir leitina

að nýju, en fundu þó ekki Jón. Hann var alveg sloppinn úr hönd-

um þeirra, og ætluðu menn síðan, að hann mundi hafa komizt í

skip og farið utan. En eftir víg þetta var hann ætíð kallaður Jón

murti".

Eins og ljóst má vera af samanburði þessara frásagna,

eru það einungis fá atriði, sem varðveitzt hafa óbrengluð

í þjóðsögunni. Einu atriðin, sem halda velli, eru þau, að

morð hafi verið framið í Síðumúla einhvern tíma í fyrnd-

inni, að morðinginn hét Jón og var kallaður murti og að

honum tókst að sleppa undan refsingu. Allt annað er meira

eða minna málum blandað. Tilefni og orsök glæpsins er

öll önnur og allar aðstæður og atvik við morðið stórum

breytt frá því, sem segir í hinni skilorðu, gömlu frásögn

um þennan sviplega atburð. Hér er bilið milli hinnar sönnu

sögu og þjóðsögunnar orðið býsna langt.

VII.

Áður en ég skilst við þetta mál, þykir mér hlýða að

minnast lítils háttar á tímatalið í þjóðsögunum. Það er

alkunnugt, að þjóðsagan horfir ekki í það að gera menn

að samtímamönnum, þótt jafnvel aldir liðu á milli þeirra.

Greypilegasta dæmið af því tagi er það, er þjóðsögur segja,