Skírnir

						

54                                        Guðni   Jónsson                                Skírnir

Manndráp það, sem hér ræðir um, er tvímælalaust morð-

ið á Árbæ við Elliðaár 22. sept. 1704, er greinilegast er

skýrt frá í Vallaannál (Annálar Bókm.fél. I, 468—70).

Morðinginn hét Sigurður Arason (Þorgarður í þjóðsög-

unni), og vann hann ódæðisverk þetta fyrir áeggjan konu

þess, er myrtur var. Líkið fannst í Elliðaánum, eins og

þjóðsagan segir, en missögn er það, að fólk þetta hafi átt

heima á Bútsstöðum. Að öðru leyti hirði ég ekki að rekja

nánara atvik málsins, því að hér er einungis um athugun

á tímatali að ræða. Samkvæmt þjóðsögunni hefðu þau Jón

og Guðrún á Seli, sem bæði eru sögulegar persónur, átt

að vera farin að búa á Seli, er morð þetta var framið árið

1704. Við rannsókn á því efni, kemur í ljós, að þetta fær

alls ekki staðizt. Jón á Seli var Ólafsson, sonur Ólafs

Benediktssonar á Seli og Höllu Bergsteinsdóttur, konu

hans. 1 manntali 1703, árið áður en morðið var framið,

er Jón heima hjá foreldrum sínum, talinn 13 ára gamall

(f. um 1690). Hann lézt árið 1762 (grafinn 7. ágúst). 1

manntali það sama ár er GuSrún Árnadóttir á Seli (ekkja

Jóns) talin 67 ára gömul. Hún er því fædd um 1695, og

hefir verið aðeins 9 ára gömul, þegar umrætt morð var

framið. Guðrún dó árið 1766 (grafin 23. jan.). Af þess-

um athugunum kemur það fullskýrt fram, að um alvarlega

tímatalsvillu er að ræSa í þjóðsögunni, sem haggar verulega

við sjálfum grundvelli hennar. Það er meS öSrum orSum

sýnilega ómögulegt, að morðinginn hafi getað snúið sér til

Jóns og Guðrúnar á Seli um hjálp, þar sem þau eru þá

bæði börn að aldri og fara ekki að búa á Seli fyrr en á

að gizka 12—15 árum síðar. Það er einnig annað atriði

í frásögn þjóðsögunnar, sem nægir til að ósanna hana.

Um það leyti sem morð þetta var framið, það er í byrjun

18. aldar, hefði það verið óhugsanda frá réttarfarslegu

sjónarmiði hér á landi, að einfaldur morðingi hefði átt

kost á því að leysa líf sitt með fé, og blandar þjóðsagan því

hér saman við endurminningum um miklu eldra réttarfar.

1 síðara hluta þessarar sömu sögu kemur einnig fyrir

önnur tímatalsvilla, sem haggar verulega við undirstöðu