Skírnir

						Skírnir                   Sannfræði  íslenzkra  þjóðsagna                           57

brenglast meira og minna, óskyldum viðburðum er blandað

saman, tímatalið fer á reik o. s. frv. Stundum stendur

beinagrindin ein eftir, en hold og blóð er skáldskapur

einn. Þjóðsagan dýpkar og stækkar myndirnar af mönn-

um og viðburðum. Þar er, eins og skáldið segir, „elda-

sveinninn tröll, en bjarndýr rakkinn".

Ekki get eg skilizt svo við þetta mál, að eg minnist ekki

að lokum þeirra bókmennta með Islendingum, sem eiga sér

líkasta forsögu og þjóðsögurnar, enda einnig að öðru leyti

líkar þeim um margt. Það eru íslendingasögurnar. Al-

kunnugt er, að báðar þessar bókmenntagreinir, Islendinga-

sogurnar og þjóðsögur síðari alda, eiga sameiginlega rót

og uppsprettu í munnlegum alþýðusögnum, sem gengið

hafa frá manni tií manns, kynslóð fram af kynslóð. Meðal-

aldur íslendinga sagnanna í munnlegri mynd er um 200—

250 ár, sumra enn lengri. Sú er líka raunin á, að til dæmis

í mannfræði Islendinga sagna má benda á allar þær teg-

undir missagna, sem koma fyrir í þjóðsögunum og nefndar

voru 'hér að framan, og skortir þó mjög á, að komið verði

við slíkum samanburði eins víða í íslendingasögunum og

í þjóðsögunum, vegna heimildaskorts. Þegar þess er gætt,

hvernig hin munnlega arfsögn segir frá atviki eins og t. d.

dauða Helga í Rauðsdal aðeins 80 árum síðar eða frá til-

efninu til morðsins í Síðumúla eftir álíka langan tíma og

sögur eins og Laxdæla og Njála eiga að hafa verið á alþýðu

vörum, þá fer ekki hjá því, að sú spurning vakni, hvort Is-

lendinga sögurnar séu ekki í raun og veru eins konar ís-

lenzkar þjóðsögur 13. aldar, þar sem sögulegar minning-

ar eru ofnar saman við þjóðlegan skáldskap margra kyn-

slóða. Þetta er vissulega engin nýjung, en mér finnst at-

hugun á þjóðsögum síðari tíma styðja mjög eindregið

skoðun þeirra manna, sem líta á íslendinga sögurnar sem

^jög varhugaverðar sögulegar heimildir. Listrænt gildi

Þeirra þarf eigi að rýrna við það.