Skírnir

						82                                      Baldur Bjarnason                               Skírnir

Þeir notuðu myndaletur, en leturgerð þeirra hefir ver-

ið rannsökuð á síðari tímum, og fræðimenn hafa getað

skýrt hana og lesið og skilið nokkuð af annálum þeirra.

Af þeim er ljóst, að Mayar hafa lagt stund á stjörnu-

fræði, læknavísindi og náttúrufræði, og staðið þar jafn

framarlega og Evrópumenn.

Annálar Maya eru einu skriflegu heimildir, sem til

eru um sögu Ameríku fyrir komu Evrópumanna. Eftir

þeim að dæma, hefir mikil menning verið í Mexíkó og

þó einkum á Yukutan þegar á 6. öld eftir Krists fæð-

ingu, en svo lítur út sem Mayaþjóðflokknum hafi ver-

ið farið að hnigna, þegar Spánverjar komu. Þó stóðust

hinir illa vopnuðu herir þeirra „eldvopn" Spánverja ár-

um saman, en að lokum voru þeir þó brotnir á bak aft-

ur, borgir þeirra voru lagðar í eyði og frumskógurinn

óx yfir borgarstæðin.

Mayar nútímans eru menningarsnauðir bændur, sem

hvorki kunna að lesa eða skrifa, en þó eru þeir enn í

dag að miklu leyti sjálfstæðir, og tungu sinni halda

þeir enn. í þær fjórar aldir, sem Spánverjar réðu land-

inu, voru þeir alltaf að gera uppreisnir öðru hverju, sem

oft stóðu árum saman og kostuðu Spánverja of fjár og

þúsundir mannslífa. Þrátt fyrir allt varð Mexíkó Spán-

verjum mikil tekjulind. Hinar auðugu gull- og silfur-

námur landsins fylltu fjárhirzlur Spánarkonungs öld

eftir öld. Það var mexíkanska gullið og silfrið, sem gerði

Spánarstjórn fært að fæða og klæða stærsta her Evrópu.

En sá her fór þó að lokum halloka fyrir hinum uppvax-

andi stórveldum, Hollandi og Englandi, og spanska

heimsveldinu hnignaði. En veldi Spánv.erja í Ameríku

stóð þó á traustum fótum, einkum í Mexíkó.

Ár og aldir liðu, en alltaf héldu Spánverjar ríki sínu

í Mexíkó. Á hverju ári fluttu spönsk skip milljónir á

milljónir ofan af mexíkönsku gulli og silfri til Spánar.

Mexíkó var brimbrjóturinn fyrir spánska nýlenduveld-

ið í Ameríku. Það voru mexíkanskar hersveitir,  sem