Skírnir

						Olafur Lárusson

Eyðing Þjórsárdals

Eyðibyggðin forna í Þjórsárdal var mjög um töluð á

síðastliðnu sumri, í sambandi við það, að þá fór fram

útgröftur á nokkrum bæjarrústum þar í dalnum. En

þessi gamla byggð hafði dr.egið hugi manna til sín löngu

fyrr, og það miklu meira en nokkur önnur eyðibyggð á

landinu. Örlög hennar hafa orðið skáldum þjóðarinnar

að yrkisefni, sbr. kvæði Hannesar Hafsteins: Á Skelja-

stöðum, og um enga eyðibyggð hefir verið ritað meira

en um Þjórsárdal,1) Þessa frægð hefir dalurinn hlotið

af ýmsum ástæðum. Talið er, að margir bæir hafi í hon-

um verið, náttúrufegurð er þar mjög mikil og byggðin

virðist því hafa verið bæði blómleg og fögur. Þá er og

"tengt við þessa byggð nafn eins af kunnustu höfðingjum

sögualdarinnar, Hjalta Skeggjasonar. Hann er sagður

hafa búið þar, og nafn hans hefir varpað ljóma á dal-

lnn, því Hjalti hefir orðið vinsæll hjá síðari tíma mönn-

UI*i. Hann var annar þeirra manna, sem mest stuðluðu

að því, að landið varð kristið, og lesendur Njálu'hafa

ekki gleymt honum því, að hann vildi ekki fylgja Gizuri

hvíta, tengdaföður sínum, í aðförina að Gunnari á Hlíð-

arenda, og að hann var sá óskyldra manna, er drengi-

legast veitti að eftirmálinu eftir Njál, Bergþóru og syni

þeirra.

En hér kemur annað atriði ennfremur til greina. Vér

Islendingar höfum um langan aldur séð fyrstu aldirnar

1 sögu þjóðar vorrar í einskonar dýrðarljóma, ljóman-

^m, sem sögurnar varpa á þá tíma. Þegar menn báru

Pá fornaldardýrð saman við veruleika síðari alda, þá

^á harla nærri, að telja mismuninn á þessu tvennu stafa

7