Skírnir Eyðing Þjórsárdals 99 sízt verið rakin. Mun eg nú athuga nokkru nánar heim- ildirnar fyrir því, að dalurinn hafi eyðzt á 14. öld. Tveir sagnaritarar hafa beinlínis árfært eyðingu dals- ins, annar til ársins 1311 og hinn til ársins 1343. Mun e£ fyrst athuga það, við hvað þeir muni hafa stuðzt, er þeir tilgreindu svo nákvæmlega hvenær þessi atburður hafi gerzt. Halldór sýslumaður Jakobsson segir í riti sínu um eld- fjöll á Islandi frá| því, að árið 1311 hafi jökull hlaupið austanlands og tekið af á einum morgni 40 bæi, svo að einir 8 hafi staðið eftir af allri sókninni. Kirkjustaður- inn, sem hét Rauðilækur, hafi einnig eyðzt og aldrei byggzt aftur. Fólk allt hafi farizt að undanskildum prestinum og djáknanum. Þá hafi líka gosið eldf jall þar í grenndinni, sem kallað er Rauðukambar, og; br.ennt 11 bóndabýli með húsum, engjum og skógum. (,,Der brænd- te ogsaa et Fiæld der tæt ved, som kaldes Röde-Kamb, og dets Ild afbrændte gandske 11 Bönder-Gaarde, med Huus, Enge og Skove".)0) Það er ekki að efa, að Halldór Jakobsson á við byggð- ina í Þjórsárdal, er hann talar um jarðirnar, sem eyðzt hafi af gosi úr Rauðukömbum. Menn hafa yfirleitt ekki tekið mikið mark á þessari ársetningu hans. Þorvaldur Thoroddsen segir um þetta rit Halldórs: ,,Ö11 bók hans er hrúgaldur af allskonar sögnum, sönnum og ósönnum, hvergi tilfærð heimildarrit, og ber hún auk þess vott um staka vanþekkingu á landafræði Islands".7) Kemur sú vanþekking m. a. í ljós, er hann telur Rauðukamba vera rétt hjá Öræfajökli. Hinn sagnaritarinn, sem árfært hefir eyðingu dalsins, er Jón Espólín. Hann kemst svo að orði í Árbókum sín- um, við árið 1343: „Þessi missiri, er nú var getit, segja sumir, at elldr kæmi upp í Rauðukömbum fyrir framan ^ossá en norðan Skriðufell, þar var Hagi í miðri sveit °c þingstaðr, brenndi sá elldr Fossárdal, xi jarðir oc alla skóga þar með".8) Þessari frásögn Espólíns mun almennt hafa verið fylgt fram til þess, að Þorvaldur 7*
Beinir tenglar