Skírnir

						Skírnir                              Eyðing Þjórsárdals                                  105

hefði tíðkazt hér á landi alla leið niður á 14. öld,15) og

þegar Þorvaldur Thoroddsen hafði komizt að raun um

það, að það var rangt, sem síra Jón Egilsson sagði, að

dalurinn hefði eyðzt af gosi úr Rauðukömbum, þá var

hann þó enn svo bundinn af hinni ríkjandi skoðun, að

hann fór að reyna að rekja eyðingu dalsins til annara

eldgosa á 14. öld.10)

Heimildir þær, er nú hafa verið nefndar, réttlæta það

því ekki, að telja byggðina í Þjórsárdal hafa eyðzt 1311

eða 1343 og yfirleitt ekki þá skoðun, að dalurinn hafi

ekki farið í eyði fyrr en á 14. öld, og margar aðrar lík-

ur benda eindregið til þess, að hann hafi verið kominn

í auðn alllöngu fyrr. Mun eg nú minnast á nokkrar af

þeim líkum.

Eins og áður var getið mun síra Jón Egilsson ekki

hafa stuðzt við skrifaðar heimildir, er hann ritaði um

eyðingu dalsins. Hann hefir farið þar eftir munnmælum

einum saman. Hann var prestur í Hrepphólum í 37 ár

(1571—1608) og tók við staðnum af afa sínum, síra

Einari Ólafssyni, sem þar hafði verið prestur í 18 ár

(1553—1571).17) Munnmælin, sem síra Jón fór eftir,

eru því munnmæli þau, sem gengið hafa í Hreppunum,

næstu sveit við Þjórsárdal, og þótt síra Jón hafi ekki

skráð rit sitt fyrr en litlu eftir 1600, er öll ástæða til að

ætla, að síra Jón hermi þessi munnmæli svipuð því, sem

þau höfðu gengið þar í sveitinni ekki seinna en um miðja

16. öld, og geri eg þá ráð, fyrir, að hann hafi heyrt þau

hjá afa sínum, síra Einari, sem hann hafði ýmsan fróð-

leik frá. Munnmælin sögðu, að dalurinn hefði eyðzt af

gosi úr Rauðukömbum. Þetta er rangt. Þorvaldur Thor-

°ddsen hefir sýnt fram á það, að Rauðukambar eru ekki

eldf jall og hafa því aldrei gosið. Dalurinn getur því ekki

hafa eyðzt af gosi þaðan. Það, að þessi þýðingarmikla

vdla var komin inn í munnmælin, þegar síra Jón heyrði

hau, sýnir, að þá var svo langt liðið frá því að dalurinn

eyddist, að það var ekki aðeins algerlega fallið í

Sleymsku,   hver   ástæðan   til   eyðileggingarinnar   var,