Skírnir

						Skírnir                              Eyðing Þjórsárdals                                  109

ir öskufallið. Veit eg heldur ekki hvar þeirra 5 hreppa

væri að leita, sem Lögmannsannáll segir hafa eyðzt, ef

um gereyðingu hefði verið að ræða. Þessar frásagnir

annálanna virðast mér því alls ekki geta falið í sér fulln-

aðareyðileggingu slíkrar sveitar, sem Þjórsárdalur á að

hafa verið, og því síður frásagnir þeirra um önnur gos

á 14. öld.

Hið eina, sem Þjórsárdals finnst getið í heimildum

frá 14. öld, er það, að máldagar nokkurra kirkna segja

frá ítökum, sem þær áttu þar í dalnum. Kaldaðarnes átti

skóg í Sandafelli,20) Ólafsvellir í Hrossatungum,27) Hof

í Hreppum ,,í tungunni fyrir ofan Bjarnargötu",28) sem

líklega er sama ítakið og síðar var nefnt Hofsskógur

og var fyrir vestan Þórðarholt, Steinsholt skóg í Dím-

oni,2D) Hrepphólar áttu skóg ,,á Steinastöðum og í Ás-

lákstungum" og afrétt í Sandafelli30) og Hruni átti

Hellisskóga og Álftavöll.31) Er þessara ítaka allra getið

í Vilkinsmáldögum og þess vegna er ekki víst að þau

séu eldri en frá því um 1390 nema skógarítök Hruna-

kirkju, sem nefnd eru í máldaga frá því um 1331. En

þótt máldagarnir séu ekki eldri en nú var sagt, þá má

vel vera, að ítökin séu miklu eldri. Yngri heimildir, bæði

skrárnar um skógana í dalnum, sem síðar verður minnzt

á, og Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns,

sýna, að margar aðrar jarðir áttu ítök í dalnum. Um

aldur þeirra ítaka vitum vér ekkert með vissu, en ólík-

legt er, að sum þeirra séu ekki álíka gömul og ítök þau,

sem máldagarnir segja frá. Er og líklegt, að mörg þeirra

hafi verið tileinkuð hálfkirkjum eða bænhúsum, sem á

Jörðum þessum voru, þótt ekki verði það nú sannað, ,en

bessi gögn sýna í öllu falli það, að á síðari hluta 14. ald-

ar kvað allmikið að því, að kirkjur og jarðir niðri í hér-

aðinu ættu ítök uppi í dalnum, og þessi ítakaf jöldi bend-

ir óneitanlega til þess, að dalurinn hafi þá verið farinn

i eyði. ítök Hrepphólakirkju sýna það ótvírætt, að tvær

af jörðunum voru þá komnar í auðn. Kirkjan átti skóg

á Steinastöðum og í Áslákstungum. Hún á með öðrum