112 Ólafur Lárusson Skírnir arri öld þar á eftir telur svo Brynjólfur Jónsson bæina hafa verið 16. Hvað sem því líður, hver hin rétta bæja- tala er, þá er samt hins að gæta, að tala bæjanna út af fyrir sig segir ekkert um það, hve lengi byggðin hafi varað, og jafnvel ekki heldur hve mikil byggðin hafi verið, því ekki er sagt, að allir bæirnir hafi verið byggð- ir í senn. Vér vitum, að sumir bæjanna í dalnum voru byggðir á 10. öld, t. d. Stöng, með öðrum orðum snemma í sögu landsbyggðarinnar, og vér skulum reyna að setja oss í spor þeirra manna, er byggðu landið fyrstir. Þeir komu hingað ókunnugir landinu, veðráttufarinu og mörgu öðru, sem máli skipti um afkomu þeirra. Það hefir óhjá- kvæmilega tekið nokkurn tíma, jafnvel nokkra manns- aldra, fyrir menn að þreifa fyrir sér um það, hvar bezt væri að búa. Þeir hafa farið um landið í bústaðarleit að sumarlagi, og ef til vill komið í einhvern dal inn til fjalla. Þar var allt vafið í grasi og kjarri, ósnortið af mönnum og skepnum frá aldaöðli. Þeim hefir litizt dal- urinn vistlegur, hlýlegur og blómlegur, og reist sér þar bæ. En svo hafa veturnir komið með fannfergi, jarðbönn- um og harðviðrum, og þeir munu stundum bráðlega hafa hrakið mennina aftur úr byggðinni, og þessi mun vera saga sumra eyðibyggðanna upp til fjalla hér á landi. En þótt byggðin hafi ekki lagzt alveg niður, þá mun það ,ekki óvíða hafa átt sér stað, að komið hafa í ljós ein- hverjir annmarkar á fyrsta bæjarstæðinu, sem ókunn- ugir menn höfðu valið, svo sem aðfenni, örðug vatns- sókn eða því um líkt, og þessir annmarkar svo leitt til þess, að bærinn hefir verið fluttur. Sumar af hinum fornu bæjarústum eru þannig tilkomnar, svo sem rústirnar á Snjáleifartóftum og í Skallakoti, sem upp voru grafnar í sumar. Á báðum þessum stöðum voru grafin upp bæj- arhús frá landnámstíð. Jarðirnar eru báðar byggðar enn, Hagi og Ásólfsstaðir, en á fyrsta bæjarstæðinu hafði aðeins verið byggt einu sinni, og það var fyrst
Beinir tenglar