Skírnir

						Skírnir             Heilbrigðismálaskipun fyrir 100 árum                   171

Eyjafjöllum er spurningunni um læknaskipun ekki svar-

að, en í svari viS 37. spurningu (um bjargræðisvegi,

hlunnindi o. s. frv.) er þess getið, að kályrkja sé mikil,

einkum „undirjarðarkál" (líkl. gulrófur), og svo kem-

ur þessi klausa: „Af enni miklu kálbrúkun hafa skottu-

læknar' hér (auðkennt af mér) ímyndað sér, að orsakað-

ist hin mikla innanveiki og vatnssýki, sem hér virðist svo

almenn" — en presturinn (séra Markús Jónsson) held-

ur þó, að hún orsakist „líklega eins mikið af þröngum

og óhollum húsakynnum og slæmu loftslagi, sem hér er

algengt". — Loks segir í lýsingu úr Selvogsprk.: „Menn

leyfa sér sjálfir að hjálpa hver öðrum í og með því, sem

mögulegt kynni vera". En vafalaust hafa skottulæknar

verið miklu víðar, því að Schleisner telur skottulækn-

ingar mjög algengar hér á landi litlu síðar en hér var

komið. Orsökin til þess, að þeirra er ekki víðar getið,

má ætla að hafi verið sú, að það gat verið varasamt

fyrir skottulæknana, að í hámælum væri haft um störf

þeirra; það gat sem sé bakað þeim fjárútlát og fleiri

vandræði, ef hinir skipuðu læknar fengju vitneskju um

lækningastarfsemi þeirra, sem prestarnir munu þó yfir-

leitt hafa talið betri en ekki neitt. Þetta kemur berlega

fram í svarinu úr Stærra-Árskógssókn (1839, séra Há-

kon J. Espólín) : „Ei er hér í sókn læknir eður neinn,

sem hafi leyfi til þess, og þótt nokkur vildi leggja sig

þar eftir, mundi tregt um að fá tilsögn eður aðstoð í því

hjá þeim, sem betur eiga að vita í því efni, svo það reyn-

ist hér í sýslu, að þeir, sem til þessa eru vel hæfir, fá

þar fyrir mótföll þung". Orðalagið útilokar engan veg-

inn, að þarna sé fengizt við lækningar án leyfis, g.etur

jafnvel vakið grun um, að prestur eigi sjálfur hlut að

máli. — tJr einum 4 prestaköllum er það tekið skýrt fram

°g ótvírætt, að þar fáist enginn við lækningar (Reyni-

vallaprk.: „Enginn hefir hér vit á lækningum"; Staðar-

sókn á Snæf jallaströnd: „Engir eru þar skottulæknarar";

Ospakseyrarprk.: „Enginn, sem fæst við lækningar, hvorki

með leyfi eða utan leyfis"; Húsavíkursókn: „Ei eru hér