Skírnir

						Skírnir             Heilbrigðismálaskipun fyrir 100 árum                   373

mesta lagi 26, lærðar yfirsetukonur. Ein er sem sé líkast

til tvítalin, því að sennilegt er, að „sjötug yfirsetukerl-

ing", sem talin er í Borgarprestakalli á Mýrum, sé sú hin

sama, sem talin er í Álftártunguprestakalli (næsta prk.

við Borgarprestakall) og þar er nefnd „afgömul yfirsetu-

kona, eiðsvarin". Úr yfir 100 prk. er það beinlínis tekið

fram, að þar sé engin skipuð yfirsetukona — ýmist kallað

,,lögskipuð", „yfirheyrð", „examíneruð" eða „eiðsvarin" —

en í mörgum þeirra er getið um konur, er hafi leyfi eða

séu „kosnar" til ljósmóðurstarfsins. 1 sumum prestaköll-

unum voru þær „kosnar" af presti og prófasti, í öðrum af

presti og meðhjálpara, af presti og hreppstjóra eða af

prestinum einum. "Or einu prk. er þess getið, að þar séu

2 yfirsetukonur, sín í hvorri sókn, „skikkaðar" af prestin-

um með ráði meðhjálpara og hreppstjóra. Sums staðar er

sagt, að yfirsetukona sé kosin, en ekki tilgreint, hver kaus

eða hverjir. Sums staðar er þess getið, að engin hafi leyfi,

en samt „leyfa þær sér þá iðn", segir á einum stað, og

„nauðsynin gefur og krefur leyfi í þeim tilfellum", segir

á öðrum. Yfirleitt verður ekki séð, að amazt væri við starfi

ólærðra yfirsetukvenna, þótt ekki væru þær „kosnar" eða

hefðu formlegt leyfi. „Þeim, er hafa vilja, lag og náttúru

til þeirrar iðnar, er engum meinað að fremja hana", segir

í lýsingu úr Eiðaprestakalli (1841), og svipað er víðar

komizt að orði. — Á stöku stað er getið um karlmenn, er

fáist við ljósmóðurstörf.

Hinar skipuðu eða „yfirheyrðu" yfirsetukonur skiptast

þannig í læknahéruðin: I héraði landlæknis voru 6 (2 í

Gullbr.- og Kjósarsýslu, 4 í Borgarf jarðarsýslu); í syðra

héraði Vesturamtsins 5 (eða 4, sjá hér á und-

ar0 ; í nyrðra héraði Vesturamtsins 1 (í Stranda-

sýslu); í héraði Jósefs Skaftasonar 1 (í Húnavatnssýslu);

í austurhluta Norðlendingafjórðungs 4 (2 í austanverðum

Skagafirði og 2 í Eyjaf jarðarsýslu); í Austfirðingaf jórð-

ungi engin; í eystra umdæmi Suðuramtsins 7 (2 í Vestur-

Skaftafellssýslu, 3 í Rangárvallasýslu og 2 í Ámessýslu).

Loks voru 2 í Vestmannaeyjum. — Auk sjálfrar fæðar