Skírnir

						Skírnir             Heilbrigðismálaskipun fyrir 100 árum                   175

Ætla má og, að sama máli gegni urn þau 19 prestaköll (af

áðurnefndum 155 prk.), er ekki svöruðu þessari spurn-

ingu. — I sumum svörunum er heilsufarið talið gott

(„ósóttnæmt", „fólk hér hraust og verður gamalt", „öll

sóttarför væg", „fólk heilsugott yfir höfuð að tala", o. s.

frv.), og yfirleitt gætir svo mikillar bjartsýni um heilsu-

farið, að furðu gegnir, og væri alveg óskiljanlegt, ef ekki

væri vitað, að menn voru þá svo illu vanir í þessum efn-

um, að þeim þótti heilsufarið gott, ef ekki gengu skæðar

drepsóttir venju fremur. Þetta verður að hafa í huga, til

þess að geta skilið, að margir prestanna skuli telja heilsu-

farið gott á þeim árum, sem vitað er annars staðar frá,

að sjúkdómar ollu miklu meiri manndauða en verstu sótta-

ár á þessari öld, t. d. 1918.

Nú skulu taldir sjúkdómar þeir, er prestakallalýsing-

arnar nefna og greint nánar frá hverjum einstökum eftir

heimildum lýsinganna, en jafnframt höfð hliðsjón af því,

sem skýrt er frá heilbrigðisástandinu um þetta leyti í bók

Schleisners, þeirri er áður getur, og líka af nokkrum öðr-

um ritum, er að einhverju leyti snerta þetta efni. Sjúk-

dómunum verður hér að mestu raðað eftir því, í hve mörg-

um lýsingum þeirra er getið, því að yfirleitt má gera ráð

fyrir, að þeir hafi verið algengastir, sem oftast eru taldir.

Efst á blaði verður þá gigt (oftast nefnd iktsýki), því

að hún er oftast talin meðal „almennustu sjúkdóma", í 49

lýsingum alls; auk þess er talin kalda í einni lýs., köldu-

sýki í annari og köldusóttartegund í þeirri þriðju, en eins

°S sjá má í „Islenzk sjúkdómanöfn" eftir Sv. Pálsson (Lbs.

?03, 8°) og í neðanmálsgrein eftir sama í Lækningabók

Jóns Péturssonar bls. 68—69, voru það „umhlaupandi

gigtarverkir", sem átt var við með þessum heitum. Enn í

dag er það svo, að það, sem almennt er kallað „gigt", er

ekki skýrt afmarkaður sjúkdómur, en nafnið einatt not-

ao um ýmis konar vöðva- og taugasjúkdóma og langvinna

°g hægfara liðasjúkdóma, sem menn vita ekki aðrar or-

Sakir til, og má nærri geta, að svo hefir ekki verið síður

íyrir 100 árum. Víða er gigtin talin mjög algeng; sumó