Skírnir

						180                                     Sigurjón Jónsson                               Skírnir

taldir með holdsveikum mönnum, heldur meðal gigtsjúkra,

eins og áður eru leidd rök að. — 1 3 prk. er talið, að 1

holdsveikur maður sé í hverju, í einu, að þar séu 2, og í

nokkuð mörgum, að hv. sé í „einstöku manneskjum" eða

„fáeinum", eða að hún sé „sjaldgæf" eða „sjaldsén". í

einni lýsingu er sagt, að ekki verði vart við hv. „sem al-

mennan kvilla", í annari, að hún sé „ekki almenn", og í

hinni þriðju, að „ekki sé tiltökumál, hve margir hafi úr

henni dáið". Sums staðar er veikin hins vegar talin tíð:

í Kirkjuvogsprk. (Gullbr.) 1839 er hv. talin „almennasti

sjúkd. á mönnum, sem jafnvel vottast á ungum börnum".

1 Setbergsprk. (Snæf.) 1840 er hv. talin „af sérlegum

sjúkdómum helzt vanaleg". I Mýraprk. (ísaf.) 1840 er

hv. talin algengust, næst kvefsóttum. 1 lýs. úr Barðsprk.

í Fljótum 1841 er sagt, að hv. hafi þar „stungið sér nið-

ur frekar en víða annars staðar". 1 Dvergasteinsprk. (N.-

Múl.) 1840 er enginn sjúkd. talinn, „utan að holdsv. er

nokkru fjölbærari hér í fjörðunum en héraðinu". Loks

segir í lýsingu úr Þingvallaprk. (Árn.) 1840, að hv. stingi

sér niður „meir en fólksfjölda svarar". — Ómögulegt er,

að gizka á fjölda holdsveiks fólks á landinu þessi árin af

þeim upplýsingum, sem þarna er að fá, en víst er, að það

hefir verið margt. Samkvæmt áður nefndum skýrslum

um dauðamein 1827—1837 dóu þau ár 184 úr holdsveiki

(Schl., bls. 37), og við talningu holdsveikra, er biskup lét

prestana gera hvern í sínu prestakalli árið 1837, voru

taldir 128 holdsveikir á landinu. Það svarar til fullra 260

nú í hlutfalli við fólksfjölda, en eins og áður er sagt, eru

allar líkur til að þorra limafallssjúkra hafi verið sleppt

og auk þess flestum eða öllum sjúkl., er höfðu veikina á

byrjunarstigi, svo að augljóst er, að gera verður ráð fyr-

ir mjög miklum vanhöldum í þessu framtali. Þetta verð-

ur enn ljósara, er þess er gætt, hve holdsveikir menn voru

vantaldir í talningum þeim, er fóru fram seint á öldinni,

er öll aðstaða til talningar var þó orðin stórum betri.

Þannig voru aðeins taldir 48 holdsveikir í skýrslum hér-

aðslækna 1889, en þegar Dr. Ehlers ferðaðist hér um fám