Skírnir

						194                                     Sigurjón Jónsson                               Skírnir

13)  Hér er ekki átt við kreppur í liðamótum o. þ. h., því að þær

eru taldar annars staðar í yfirliti Schleisners.

14)    Önnur lýsing er til úr Grimsey, seinna rituð, og er þar

„Grímseyjarvatns" líka getið og sögð að því minni brögð en áðurr

,,og tjá eybyggjar það koma af því, að menn fyrrum í eynni hafí

haft súrt eyjarkál svo mikið til matar, en nú er kálið aldrei haft

súrt, heldur alltaf nýtt".

15)   1837 er talinn faraldur að skyrbjúg á Vestur- og Suðurlandi.

16)   í 2 lýsingum, er voru samdar eftir 1845 og því ekki teknar

hér til greina, er getið um hjartveiki, og er önnur þeirra lýsingin

úr Grímsey, sem áður var nefnd (við 14). Er þar hjartveiki talin

sjúkdóma fyrst, og er þetta um hana: „Hjartveiki, eður einhvers-

konar hræðsla; að henni eru brögð ei alllítil á allmörgum og vegna

hennar forðast eyjarmenn flestir saltan mat. Við henni tjá ey-

byggjar gott ráð vera, að éta glóðvolgt, hrátt bjarndýrshjarta.

Maríuvandarseyði er og sannreynt meðal". Lýsing þessi er óár-

færð, en mun rituð einhvern tíma á árunum 1846—49, því að höf-

undur hennar, séra Jón Jónsson Norðmann, var þau ár prestur í

Grímsey. í Grímseyjarlýsingunni frá 1839 er hjartveiki ekki nefnd,

og hefir hún þó sjálfsagt líka gert vart við sig í eynni þá.

17)   Eftií að grein þessi var rituð — en henni var lokið í marz

1939 — fékk ég vitneskju um, að hér á Þjóðskjalasafninu eru til

skýrslur landlæknis og héraðslækna frá 1805 og eftir það. Hugs-

aði ég mér gott til glóðarinnar að kynna mér skýrslurnar frá þeim

árum, sem hér var um að ræða. En því miður vantar mjög víða.

mikið í þessar skýrslur, og svo hlálega vill til, að svo má heita að

allar skýrslur vanti fyrir það tímabil, sem hér er miðað við, árin

1839—1845 (og raunar líka fyrir næstu árin á undan, 1835—

1838). Hins vegar eru til flestar skýrslur frá árunum 1830—1834

og 1846—1849; er þar að visu margan fróðleik að finna, en ekk-

ert er þar, sem getur gefið tilefni til breytinga á þvi, sem að fram-

an er ritað. En í viðbót við það, sem hér var sagt frá Ijósmæðra-

skipuninni, má geta þess, að þarna eru upplýsingar um launakjör

ljósmæðra bæði á undan og eftir árabilinu, sem um var rætt, og

þá auðvitað á því líka. Þau voru þessi: Ljósmóðirin í Reykjavík,

sem var útlærð frá Kaupmannahöfn, fékk 100 rbd. ,,af Kongens

Kasse", og auk þess ókeypis húsnæði og eldsneyti frá bænum. Hin-

ar lærðu sín fræði hjá landlækni eða einhverjum héraðslæknanna.

Þær fengu lika 100 rbd. „af Kongens Kasse", en vel að merkja:

allar til samans; átti þetta að skiptast jafnt á milli þeirra, svo að

það urðu um 4 rbd. handa hverri, ögn meira eða minna eftir þvv

hvort þær fækkuðu eða fjölguðu. Enga kröfu áttu þær til annarar

borgunar fyrir starf sitt. Það var því engin furða, þótt staðan

þætti lítið keppikefli.