Skírnir

						206                                           Ritfregnir                                    Skírnir

hafa gerzt, eru liklegri til að geyma einhvern sannsögulegan kjarna,,

ef sanna mætti, að þær hefðu gengið í munnmælum fullmótaðar

frá einni kynslóð til annarrar. Reyndar mætti hugsa sér, að hrein-

ar skáldsögur hefðu orðið til og gengið á sama hátt, unz þær voru

e. t. v. ritaðar, en það, sem mestu máli skiptir í þessu sambandi,

er: Bera sögurnar sjálfar nokkur merki þess, að þær séu orðnar

til algerlega á vörum manna, eða eru þær samdar af riturunum

eftir meira eða minna sundurlausum arfsögnum, rituðum heimild-

um og ímyndunarafli ritaranna sjálfra? Þeir, sem fastast hafa hald-

ið fram sagnfestukenningunni, hafa ekki komizt hjá að játa, að rit-

aðar heimildir séu notaðar a. m. k. i sumum sögunum, eins og þær

eru til vor komnar, en þeir hafa þá talið það innskot. Undanhald

þeirra í þvi atriði hefir þó veikt málstaðinn, svo að ekki er undar-

legt, þótt mönnum komi til hugar, að fleira kunni þar að standa

völtum fótum. Sig. Nordal hefir valið Hrafnkels sögu til rannsókn-

ar í þessum efnum, sökum þess að< henni hefir verið haldið fram

sem dæmi um það, hve miklum þroska munnleg frásagnarlist hafí

náð hér á landi, og sökum þessi að trú manna á sögulegum sann-

indum hennar hefir verið svo mögnuð, að hún hefir hiklaust verið

tekin fram yfir miklu eldri heimildarrit, jafnvel Landnámu, þar

sem þeim ber á milli. Ræðst hann því beint á hæsta tind sagnfestu-

kenningarinnar og sýnir með miklum rökum, að undirstaðan er

ekki berg, ef til er grafið. Ritgerðinni er skipt í kafla. I I. kafla

gerir Sig. Nordal grein fyrir viðfangsefninu, en í II. tekur hann

söguleg sannindi Hrafnkels sögu til athugunar og sýnir fram á, að

tvö meginatriði sögunnar: hjálp Þjóstarssona við Sám og flutning-

ur Hrafnkels goða til Fljótsdals og uppgangur hans þar, koma svo

þverlega í bága við aðrar heimildir, sem betur er trúandi, t. d.

Landnámu, að þau geta ekki verið annað en skáldskapur, en um

leið falla auðvitað hin smærri atriði um sjálf sig. Undir þá skoðun

rennir hann svo ýmsum fleiri stoðum, sem hér er of langt að telja-

Menn hafa talið örnefnin styðja hin sögulegu sannindi, en Sig. Nor-

dal bendir á, að örnefni hafa einnig stundum myndazt eftir sög-

um, og ennfremur var ekkert auðveldara fyrir þann, sem vildi gefa

sögunni sannsögulegan blæ, en að nota gömul örnefni og hafa

staðalýsingar réttar. En ekki er því einu sinni að heilsa í Hrafnkels

sögu. Svo má heita, að staðhættir í Hrafnkelsdal komi hvergi heim

við það, sem segir í sögunni, og þó ber hún það með sér að vera

rituð á næstu grösum, liklega í Fljótsdal. Ekki vekur það traust a

hinum munnlegu sögnum, og á hinn bóginn má spyrja: Gátu munn-

mæli raskazt svo á meðal manna, sem hljóta að hafa komið oft i

dalinn, þótt ritarinn hefði ekki verið þar sjálfur? Hvers vegna

spurðist hann ekki fyrir um staðhætti í Hrafnkelsdal, ef hann ætl-

aði að rita sannsögulega sögu? Sú ályktun liggur beinast við, að

annað hafi vakað fyrir honum: Hann er að rita skáldsögu og veit