Skírnir

						208                                           Ritfregnir                                    Skirnir

reglu, er dæma megi aðrar sögur eftir, þær séu miklu ólíkari hver

annarri og með meiri einstaklingseinkennum en oftast hefir verið

talið. Þess vegna þarf að rannsaka og dæma hverja þeirra um sig.

Eflaust kemur þá í ljós, að sumar eru reistar á meiri munnmælum

en Hrafnkels saga og geyma meira sannsögulegt efni, en þó minna

en flestir hafa ætlað. Hins vegar er óliklegt, að sú kenning eigi sér

framar nokkurt verulegt fylgi, að ritararnir hafi skráð sögurnar

óbreyttar eins og þeir heyrðu þær sagðar, úr því að rannsóknir af-

sanna það um Hrafnkels sögu, sem þó er betra að muna og segja

en flestar aðrar.

Víða hefir bólað á sömu eða svipuðum skoðunum og Sig. Nordal

heldur hér fram, en þær hafa flestar svifið í lausu lofti á einhvern

hátt. Efnið hefir aldrei verið tekið svo föstum tökum sem í þessari

stuttu ritgerð, og mun hún eflaust marka tímamót i skilningi manna

á fornritum vorum. Eg hefi rakið efni hennar nokkuð rækilega,

sökum þess að upplagið af íslenzkum fræðum er fremur lítið, og

þau komast í fárra manna hendur, en fjöldi manna hefir áhuga á

þessum greinum. Niðurstaðan mun sjálfsagt sæta einhverjum and-

mælum fyrst í stað, þvi að mörgum er illa við, að brigður séu

bornar á söguleg sannindi fornsagnanna, en fremur er það tilfinn-

ingamál en skoðun reist á rökum.                      Jón Jóhannesson.

Víkingslækjarætt.   Niðjatal   Bjarna   Halldórssonar   hreppstjóra.

Skrásett hefir Pétur Zophoníasson. I. hefti. Reykjavík 1939.

Pétur Zophoníasson er án alls efa fróðastur allra núlifandi

manna uro íslenzkar ættir á síðari öldum, enda hefir hann helgað

marga stundina um tugi ára rannsóknum þeirra. Fyrsta stórvirki

hans í þeim efnum voru Ættir Skagfirðinga, en rit það, er hann

hefir nú hleypt af stokkunum, er miklu veigameira, svo að ekki

munu önnur prentuð ættfræðirit en Sýslumannaævir komast til

jafns við það eða standa framar. Höf. lætur formála fylgja þessu

hefti, þar sem hann skýrir frá tildrögum ritsins og tilhögun allri.

Enginn sá, er ekki hefir sjálfur fengizt við ættfræði, getur gert

sér nokkra hugmynd um, hvílíkt geysistarf liggur á bak við þetta

rit. Höf. segir sjálfur, að svo megi heita, að hann hafi varið öllum

tómstundum við samning þess frá nýári 1931 og fram á árið 1936.

Gat hann varla hóflegar að orði komizt, því að margar þær tóm-

stundir mun hann hafa tekið af svefntíma sínum, og mér er kunn-

ugt um, að allt fram að prentun var hann að bæta ritið á einn eða

annan hátt. SVo sem nafnið bendir til, er kjarni bókarinnar niðja-

tal Bjarna Halldórssonar hreppstjóra á Víkingslæk (d. 1757), rakið

fram til 1930 og stundum lengra. Auk þess er rakinn beinn karl-

leggur allra manna og kvenna, er kvænzt hafa eða gifzt inn í ætt-

ina, svo langt aftur sem auðið er, stundum allt til landnámsmanna.

Mun varla til sá íslendingur, sem ekki finnur þar einhvern frænda