Skírnir

						Skírnir                                    Ritfregnir                                           211

tók við kennslu í þessum greinum. Var hann nokkru síðar skipaður

prófessor og hefir kennt þessar fræðigreinir síðan. Þess kenndi

nokkuð, að sumum þótti djarft af kennurum deildarinnar að leggja

það til, að 24 ára gömlum manni yrði falin staða þessi, en þeir

þekktu prófessor Bjarna að afburða námshæfileikum, bæði um

greind og dugnað, og vissu það, að hann mundi rækja hvert það

starf, sem hann tæki að sér, með prýði. Og þeir hafa ekki orðið

fyrir vonbrigðum.

Hið mikla rit það, sem hér verður gert að umtalsefni, hefur á

inngangi, þar sem nokkur grein er gerð um efni þess og þau rök,

sem flutt hafa verið til stuðnings deildaskiptingu löggjafarþinga

almennt. Var sú ósk mjög uppi fyrrum, að önnur deildin, efri deild

og samsvarandi heiti þeirrar deildar á aðrar tungur, væri kosin af

íhaldsamari mönnum en hin deildin, svo að efri deildin mætti

reisa skorður við flausturslegri afgreiðslu mála og við of hröð-

um og róttækum breytingum á skipulagi þjóðfélaganna. Þar sem

kosningarréttur og kjörgengi til beggja deilda er hinn sami, eins

og nú er hér, má ekki gera ráð fyrir meiri íhaldsemi í efri deild

en neðri deild. Og eru þau rök til deildaskiptinga þirigsins því brott

fallin hér, að efri deild muni framar neðri deild stemma stigu fyr-

ir of hröðum og róttækum skipulagsbreytingum. Þar á móti má

hin röksemdin, að deildaskiptingin veiti nokkru meiri tryggingu

um vandaða afgreiðslu þingmála en vera mundi, ef þing væri óskipt,

enn skipta máli, því að hvert þingmál sætir þá fleiri umræðum en

ella og sjálfstæðri athugun í hvorri deild.

I II. kafla ritsins lýsir höf. allrækilega bollaleggingum manna

hér á landi um skipun alþingis allt frá því að hafnar voru ræður

um stofnun löggjafarþings hér og þar til 1934, er síðast voru

breytingar gerðar á stjórnarskránni. Sú hugsun, að efri deild eigi

að vera hemill á hina deildina, mun hafa ráðið því, að stjórnin

skyldi eftir stjórnarskrá 5. jan. 1874 nefna 6 þingmenn til efri

deildar, konungkjörnu þingmennina, er voru nákvæmlega helm-

ingur efri deildar. En íhaldsemi efri deildar á tímabilinu 1875—

1903 skipti reyndar ekki mjög miklu máli, því að þá stöðvaði stjórn-

in hvert það mál, sem henni sýndist, með synjun um staðfestingu

konungs og á undirskrift ráðherra með honum á lagafrumvörp, sem

alþingi hafði samþykkt (frumvörp til breytinga á stjórnarskránni,

búseta fastakaupmanna, hæstiréttur á íslandi). Þegar ráðherra-

valdið fluttist inn í landið (stjórnarskrárbreytingin frá 3. okt.

1903) varð að vísu breyting á þessu, en ráðherra gat, meðan kon-

ungkjör 6 þingmanna til efri deildar hélzt, nokkurn veginn tryggt

sér meirihluta í efri deild. Með afnámi konungkjörsins (breytingar

á stjórnarskránni 19. júní 1915) breyttist þetta að vísu, því að nú

kom landkjör á 6 þingmönnum til efri deildar með hlutbundnum

kosningum, og orkaði þessi breyting því, að hver þingflokkur, sem

14*