Skírnir

						Skírnir                                    Ritfregnir                                           219

mannanefndina 1839 og '41; er tvívegis í biskupsstað (stiftspró-

fastur) 1823—'25 og 1845—'46 (og stóð jafnvel til boða að verða

biskup eftir Geir Vídalín, en vildí þá ekki þiggja það). Loks átti

hann sæti á tveimur fyrstu ráðgjafarþingunum (1845 og '47) sem

varaþingmaður Reykjavíkur. Allt þetta sýnir hvílíkur athafna-

maður séra Árni hefir verið. Því meiri furða er á því, hve fljótt

nafn hans hverfur úr meðvitund þjóðar hans. Má vel vera, að sú

„gagnrýni", sem bæði „Sunnanpósturinn" (vegna málfars, sem á

honum var) og „Árna-postilla" (vegna vöntunar á frumleika og

skynsemistrúarkeims) urðu fyrir í „Fjölni" hjá upprennandi sonum

nýja tímans, hafi átt nokkurn þátt í því, hve löndum séra Árna

gleymdist fljótt mikil þakkarskuld þeirra við hann, fyrir alla hans

miklu athafnasemi á lífsleiðinni og vafalaus áhrif á menningar-

hagi vora.

Pyrir því er það mjög svo góðra gjalda vert af vorri hálfu,

að danski presturinn Finn Tulinius (íslenzkur að vísu í föðurætt,

en fæddur og uppalinn í Danmörku) hefir nú| tekið sér fyrir hend-

ur að semja og gefa út allmikið rit um séra Árna, og þar sérstak-

lega um hann sem kennimann (eins og titill bókarinnar ber með

sér: „Ami Helgason og hans Helgidagaprédikanir"). Ritið er 20

arkir að stærð í stóru broti á gljápappír og prýtt 8 myndum. Tæp-

ur fjórði hluti ritsins er lýsing á æfiferli stiftprófasts, en hitt

mest allt um prédikanasafn hans hið prentaða. Það, sem þar segir

um æfiferil séra Árna, er flest áður kunnugt. Og sama er um sumt

það, er segir um prédikanirnar (að þær séu ekki frumlegar nema

að nokkru leyti — 23 sumpart þýðingar eða eftirstælingar prédik-

ana Skotans Hugh Blair, — en fram á það hafði Tómas Sæmundsson

begar sýnt í Fjölni). Hið annað, sem fyrir höfundinum vakir, er

að kynna lesendunum hina trúarlegu og siðferðilegu lífsskoðun séra

Arna. í því skyni rekur höf. mjög vandlega aðalefni hverrar pré-

dikanar í höfuðdráttunum og gefur að síðustu á grundvelli þeirrar

rakningar heildar-lýsingu prédikananna í níu minni köflum og

verður aðalniðurstaðan þessi: Séra Árni er uppeldisfræðingur á

prédikunarstólnum, kemur þar fram sem fulltrúi mildrar og greina-

góðrar skynsemistrúarstefnu, sem álítur að áhrifavald trúarbragða

°g kirkju sé haldbezta stoðin til að uppala þjóðir og einstaklinga

W að rækja skyldur sinar í lífinu. Honum er mest í mun að gera

almenningi skiljanlega trúarlærdóma kristindómsins. Hann trúir

fastlega á guðlega forsjón og efni prédikana hans, sem í mörgu

minna á ritgerðir fremur en á venjulegar prédikanir, er kristilega

mótuð lífspeki. Prédikanirnar lýsa góðum gáfumanni, gagnmennt-

uðum mannkostamanni og mælskum talsmanni kristilegrar upplýs-

^igar. — Þessi lýsing er hárrétt.

Rit þetta er, að því er aðalefni þess snertir, prédikunarfræðilegs

efnis („homiletiskt" vísindarit) og margt af því að læra, sem hverj-