Skírnir

						Skírnir                                    Ritfregnir                                           221

á brúðurinni heldur hafi hún í upphafi fyrst og fremst verið samn-

ingsmál milli ætta beggja hjónaefnanna, samningur, sem var í þágu

beggja ættanna og varðaði þær báðar miklu ekki síður en hann

varðaði hjónaefnin. Próf. Schultze byggir hér á kenningum Vil-

helms Grönbechs um lífsviðhorf Porngermana, að sæmd og ham-

ingja ættarinnar hafi verið meginatriðið í lífsstefnu þeirra. Ættin

hafi því ekki getað látið það afskiptalaust við hvaða ætt hver ein-

stakur meðlimur hennar tengdist við hjúskap. Hafi það verið næsta

mikilvægt mál fyrir ættir beggja hjónaefnanna að jafnræði væri

•með þeim. Þá var það tryggt, að sæmd og hamingja ættarinnar rýrn-

aði ekki, og það var atriði, sem hafði gildi lengra en æfi einstakl-

ingsins náði, því menn áttu þess von, að verða endurbornir í ætt

sinni, og því var það að sjálfsögðu mikilsvirði fyrir hvern ein-

stakling ættarinnar að gifta hennar færi fremur vaxandi en minnk-

andi. Af þessum ástæðum hafi það verið vilji ættanna, sem öllu

réði um stofnun hjúskaparins, en ekki vilji hjónaefnanna sjálfra,

og að vísu hafi enginn árekstur orðið þar á milli meðan hin forna

lífsskoðun hafði full tök á hugum manna, því þá hafi hjónaefnin

talið það sjálfsagt, að ættingjar þeirra sæju fyrir ráði þeirra.

Höf. reynir í þessu riti sínu að sýna fram á það, að hjá forn-

norrænum þjóðum hafi í fyrstu verið stofnað til hjúskapar með

samningi beggja ættanna, samningi, sem var í beggja þeirra þágu

og báðir gerðu í sama tilgangi. Með samningi þessum hafi verið

stofnað til varanlegs vináttusambands milli ættanna, „vináttu með

tengdum" eins og komizt er að orði í íslendinga sögum. Samning-

urinn hafi verið persónuréttareðlis, ekki miðað að skiptum á fjár-

hagslegum verðmætum, eins og kaup gera. Höf. styður þessa niður-

stöðu sína á rækilegum athugunum á öllum fornnorrænum réttar-

heimildum. Að sönnu er ýmislegt í þeim að finna, er móti þessu

mælir. En það er eigi sönnun gegn því, að hjúskaparstofnunin hafi

í fyrstu verið þessa eðlis. Heimildirnar, sem vér nú eigum, bera

minjar mismunandi tíma og ólíkra lífsskoðana, og að því er það efni

snertir, sem hér ræðir um, má einkum benda á það tvennt, að breytt-

ar f járhagsástæður geta hafa leitt til þess, að meira tillit hefir verið

tekið til fjárhagsatriða við stofnun hjúskapar, en áður var gert, og

að kristindómurinn hefir haft þau áhrif að vilji hjónaefnanna

sjálfra hefir verið metinn meira en fyr. Þessara áhrifa seinni tíma

gætir misjafnlega mikið í heimildunum og höf. bendir með réttu á

það, að hinar sænsku heimildir hafa í mörgu á sér fornlegastan blæ,

og þær styðja skoðun hans bezt.

Rannsókn höf. er gerð af miklum lærdómi og skarpskyggni og rit

hans er mikilsverð viðbót við rannsóknir þær, sem gerðar hafa verið

á þessu merkilega réttaratriði.                                               Ó. L.