Félagsrit

						16

að hér byggju skrælingjar, eða dáðlaus þjóð á mjög

lágu menningarsligi, eins og eðlilegt ér; því „af ávöxt-

unum mátti hana þekkja" að þessu; óhrœsis-ástand vör-

unnar var — og er að sumu leyti enn— vitnisburður

sá, er landsmenn birta um sig hjá öðrum þjóðum. Og

lélegar vörur ganga ætíð lágu verði. Sá, sem lætur

frá sér illa vöru, er á útlendan markað fer, gerir með

því þjóð sinni skaða og skömm.

Meðal ókosta kaupmannaverzlunarinnar er það, hve

litla hvöt hún gefur til vöruvöndunar. Vegna þess að

mikið af vörunni er illa á sig komið, er hún öll i litlu

áliti, og því í lágu verði, og sökum þess hve misjöfn

hver vörutegund er, sem þeir síðan verða að selja í

heild, verður að miða við heildina sem lélega, og er því

h'till verðmunar gerður í innkaupi, þó betra sé innanum,

eða frá sumum bændum. Og þá finst þeim ekki borga

sig að vanda vöru sína betur en aðrir. Kaupmenn a-

ætla sér arðinn af verzluninni með vöruna, miðað við

heildina, og „gefa" að eins meira eða minna fyrir hana

eftir því, sem þeir gera ráð fyrir að heildin verði. Ef

t. d. milliliðurinn milli framleiðanda og notanda, kaup-

maðurinn, áætlar sér 25 aura hag af ullartvípundi (kgr.)

©g 15 aura í kostnað, og býst við að geta selt hana á

kr. 2,20, af því hún sé sæmilega verkuð, þá „gefur"

hann bændum kr. 1,80 fyrir kgr., en búist hann við að

selja hana á 1,80 af því hún sé illa verkuð, þá „gefur"

hann bændum kr. 1,40 fyrir kgr. eða þeim mun minna

sem hún selst lægra að frádregnum kostnaði og kaup-

mannshag. Bændur gjalda því þess að varan er léleg,

en kaupmönnum má á sama standa. Þeir reikna sér

sama frádráttinn frá verðiuu, hvort sem það er hærra

eða lægia.    Hvatirnar lil vöruvöndunar koma þess vegna