Félagsrit

						17

a(5   jafnaði   ekki frá kaupmönnum.    Enda hafa þeir átt

óhægt með að flokka bændavörur eftir gæðum.

Annar ókostur kaupmenskunnar er sá, að það er

eðli hennar að draga auð úr höndum framleiðenda vör-

unnar, draga hann úr höndum fjöldans og safna hon-

um í fáar hendur. Þannig skapar kaupmenskan auð-

menn fáeina, en fjöldinn, framleiðendur, tapa því sem

þessir fáu græða. Og eftir því sem auðsöfn hinna fáu

verða meiri, fjölgar venjulega fátæklingum, öreigum, að

sama skapi. — Mikið af fátækt okkar stafar af því, að

við höfum gert of marga kaupmenn efnaða og nokkra

ríka af okkar litlu framleiðslu, og erum enn að gera

þetta.

4.   Hrað við höfum gcrt.

Sé rætt um að ráðast í eitthvert fyrirtæki á landi

hér, er ven|ulega viðkvæðið: Þetta er okkur ofvaxið,

við erum svo „fáir, fátækir og smáir". - Þetta höfum

við heyrt svo oft, höfum talið okkur trú um það — og

trúum þessu hugsunarlaust. En er það þá svo lítið,

sem við höfum gert, ef að er gætt? Meðan allar vörur

okkar hafa verið í hraklegasta óáliti, fyrir spilling við-

skiftahugsunarháttar okkar og vanþekking á flestu, er

okkur mætti til hagsbóta verða, og við þar á ofan höf-

um fengið í eigin hendur að eins nokkum hluta af verði

því, sem vörur okkar hafa selst fyrir á erlendum mark-

aði — meðan við höfum átt við slik kjör að búa, höf-

um við þó dregið fram lífið og viðhaldið þjóðerninu,

eins og það nú er, alið upp fólkið handa kaupstöðunum

og hygt þá, til skamms tíma að öllu leyti, klætt ogfætt