Félagsrit

						21

tímum, er hin miklu auðsöfn einstakra manna hafa

myndast, og þeir sem þeim ráða hafa slegið sér saman

í félög („hringa") sér til eflingar, er erfitt rönd við henni

að reisa, og stjórnir ríkjanna henni háðar í mörgu. Hin

stóru heimsriki eru í raun og varu nokkurskonar stór-

kaupmenn. Þau hafa meira og minna af heiminum

undir sem hjáleigur, til að auðga heimaríkið af viðskift-

unum þar. Og í hinum miklu svonefndu menningar-

löndum, svo sem Englandi o. fl., eru þeir menn, sem

mestu ráða, í raun og veru kaupmenn, flestir ríkir, en

meginþorri þjóðarinnar öreigar, sem þræla fyrir sultar-

brauði; því kaupmenskan hirðir meginhluta verkkaups

þeirra — eins og hjá okkur á sér stað, þó auðsöfnin

enn sé smærri hjá ómttgum vorum, af því hér er alt í

smærra stíl. Kaupmenskan hleður undir nokkra menn

í þjóðfélaginu til að gera þá auðuga og volduga, en

drepur jafnframt fjölda fólksins niður í eymd og örbyrgð.

Aðal-undirrót hins mikla heimsófriðar, sem nú geysar,

með öllum þeim miklu börmungum og eyðileggingu er

honum fylgir, og sem teygir afleiðingar-angana inn á

hvert heimili als menningarheimsins með áhrifum á verð-

lag og fleira — er kaupmenska, sem birtist í yfirdrotn-

unargræðgi stórþjóðanna, eða ráðandi manna hjá þeim,

yfir sem mestu af heiminum, til að hafa sem tíðtækast

vald á verzluninni.

Viðskiftasamvinna, sem á erlendu (alheims-) máli

er nefnd „kooperation" (= kóperasión), er algerlega

gagnstæð „kaupmensku". Framleiðandi vöru, sem selj-

ast á, fær hana ekki kaupmanni fyrir það verð, er hon-

um þóknast að „gefa" fyrir hana, heldur hefur allan

veg og vanda af henni, unz hún er komin í hendur þeim,

sem þarf að kaupa hana til neyzlu eða eigin notkunar.