Félagsrit

						24

6.   Fleiri ókostir kaupmennskunnar og kostir

samyinnufélagsskaparins.

Hér að framan, einkum í 3. kafla, er vikið að þvi,

hverjir ókostir loða við kaupmennskuna, og hversu hún

hefir spilt viðskiftalífi hér- Áður en lýst er nánar kost-

um samvinnufélagsskaparins, skal enn, til þess að mis-

munurinn skiljist betur, vikið að því, hversu viðskiíta-

ódygðirnar geta spilt þjóðmeguninni, sálarlífi þjóðarinn-

ar o. fl.

Þegar það er lenzka að verzla með, reyna að koma

út, selja sem ógallaöa vöru, alt hið versta, alt sem gall-

að er, þó lítið beri á, er það sifelt umhugsunarefni selj-

andans hvernig hann eigi að bera sig að, svo kaupandi

taki þetta afhrak, sem honum er boðið, fyrir góða vöru,

og borgi eins og svo væri. Seljandinn veit að hann

ætlar að reyna að fleka kaupandann, og er því sifelt

fullur með óhreinar hugsanir. Svo kemur að fram-

kvæmdinni. Hann er að selja gallaðan grip, leynir göll-

unum, en lýgur til kosta. Sonurinn heyrir til, og veit

alt um gripinn. Kaupin takast og seljandinn hælist um,

ef ekki með orðum, þá með ánægjulegum svip. Hin

spilta sál föðursins sáir eitruðu fræi í sál sonarins, er

síðan ber samskonar ávexti í viðskiftaháttsemi hans. Nú

koma gallar gripsins brátt í ljós hjá hinum nýja eiganda,

en auðvitað ekki hinir lognu kostir. Hann fyllist því

gremju við seljandann, ber hann út sem svikahrapp og

varar kunningja sína við honum. Verður jafnframt tor-

trygginn við aðra, og sonur kans verður fyrir samskon-

ar áhrifum. Þegar hann næst þarf að kaupa grip, ger-

ir hann ráð fyrir prettum, og þorir ekki að borga nema

lágt verð, t. d. kú ekki öllu hærra en hún mundi „leggja