Félagsrit

						30

mönnum, sem um var að gera. Félögin hafa flest verib*

smá, og því kraftlítil. Ekki getað ráðist í neitt verulegt.

Smásálarskapur og eftirtölur með öll útgjöld hefur átt

sér stað, svo hæíir menn hafa þessvegna ekki fengist

til forstoðunnar. Yfir höfuð skilningsleysi á ollu, sem

til þess útheimtist, að slíkur félagsskapur geti þrifist.

Þó hafa félög þessi gert allmikið gagn. Þau hafa haldið

kaupmannaverzluninni talsvert í skefjum. Það hafa

bændur fundið og viðurkent, og margir hafa viljað láta

aðra vera í félögunum, svo þau gerðu þetta gagn, en

viljað vera lausir við þau sjálfir, til að njóta skárri

kjara hja kaupmönnum, en losna þó við tilkostnaðinn í

félögunum. Því sagði einn bóndinn: „Þau eru ómiss-

andi og lífsnauðsynleg þessi verzlunarfélög og rjómabú,

en það er um að gera að vera ekki í þeim" ! Annar

sagði, þegar um stofnun samvinnufélags var að ræða:

„Eg ætla að biða með að ganga i það þangað til eg

sé hvernig því vegnar; ef fjöldinn verður með og alt

gengur vel, þá kem eg líka"! — Ekki er við góðu að

búast þar sem hugsunarhátturinn er slikur; en það er

talsvert alment. Og svo bætist það við, að kaupmensk-

an rær öllum árum að því, að koma í veg fyrir og

eyðileggja félagsskapinn, eins og við er að búast. Og

hún er langsamlega yfirsterkari enn — og fólkið flest á

hennar bandi, eða i hennar klóm, í hið minsta að hugs-

unarhættinum.

Það er einkum meðal landbúskaparmanna, eða

framleiðenda landvöru, að nokkur veruleg viðleitni hefur

átt sér stað til samvinnufélagsskaparmyndunar. Fremur

er framför í félags.skap þessum, og virðast sum þessara

félaga vera komin í nokkurnvegin eðlilegt samvinnu-

horf, svo sem rjómabúafélögin, nokkur kaupfélög, Slátur-