Iðunn : nýr flokkur

						IÐUNN                        Ritsafn Gests Pálssonar.                            157

Hann harmar það mjög, að ekkert íslenskt skáld má

gefa sína náttúru alveg skáldskapnum á vald og segir,

að þau gangi með blýlóð á báðum fótum. »Og blýlóðin

eru daglegt brauð«. Hvað ætli hann hafi þá hugsað um

sjálfan sig? En hér mætti hann ekki öðru en hinum

þjóðlegu skoðunum Jóns á Vstafelli og var rekinn út á

gaddinn.

Og víst er það, að ef þessi fyrirhugaða ríkis-útgáfa

hefði verið sest á laggirnar á dögum Gests, þá hefðu

forráðamenn hennar, efstu menn þess aldarháttar, sem

hann réðst á, ekkert gefið út eftir hann fyr en hann

var Iöngu dauður. Og hann hefði átt enn þá helmingi

verri aðstöðu heldur en þó annars var.

Það er litil þörf að tala hér mikið um sögur 0. P.

Um þær hefir svo margt verið ritað og rætt. En ég er

í þeim flokki, sem tekur þær fram yfir allan síðari alda

söguskáldskap fslendinga. Það er ekki gott að skýra frá

því, hvernig á því stendur, að einhver saga er góð. Það

er oft eins og að rífa í sundur blóm til þess að sjá

fegurð þess. Þeir víla það auðvitað ekki fyrir sér, þessir

sprenglærðu Laxnessungar. Þeir tala um byggingu sög-

unnar, grunn, hæðir, turn sögunnar o. s. frv. Þeir, sem

geta kent hverjum manni til skálds á hálftíma, bygt alt

»húsið«, jafnvel skapað mann — sálarlausan — í snarhasti.

Ef ég reyni að gera mér grein fyrir því, hvernig á

því stendur, að sögur Gests eru svo hrífandi, sem þær

reynast mér, þá er það ástríðumagn skáldsins sjálfs, sem

rennur eins og sjóðheitur straumur undir allri frásögn-

inni og laugar hjarta lesandans. Mér þykja sögur G. P.

bestar fyrir það, hversu óvenju-mikill sannleikur er í

þeim fólginn. Mannlífinu er þar svo rétt lýst, samúðin

með smælingjunum er svo innileg og djúp,  hreinskilnin