Iðunn : nýr flokkur

						186                                                Ritsjá.                                          IÐUNN

Svo kemur önnur deild verksins, með lesköflum (170 bls.) úr

fornnorðrænu máli. Þar eru vesfnorðrænir kaflar úr allmörgum rit-

verUum. Svo koma fáeinar glepsur úr austnorðrænum ritum. Höf.

segir að flesta leskaflana verði að taka úr íslenzkum ritum, því að

þar sé um auðgastan garð að gresja, en samt sé víðar um forn-

norðrænt mál og bókmentir að tala en á Islandi og Englendingar

þurfi að muna það, að norðrænu áhrifin á enskuna séu austnorð-

ræn (og norsk) en eigi íslenzk. Þetta er víst rétt, en þó ber að

líta rækilega á það, að á þeirri tíð sem áhrifin stafa frá (= vík-

ingaöldinni), er naesta forvelt að benda á nokkurn verulegan mun

á austurnorðrænu og vesturnorðrænu, eftir rúnaristum o. fl. að

dæma. Við málfræðina hefi ég fátt að athuga.

Þriðja deildin er stutt málfræði ásamt all-löngu orðasafni. Ein-

stöku gáleysisvillur finnaát, en þó svo fáar og smáar, að ég hirði

eigi að nefna þær. Höf. hagar rithætti baeði í málfræðinni og í íslenzku

lesköflunum eftir þeirri samræmingu, sem nú tíðkast mest áfornritum

og kveðft miða við tímabil sígildu bókmentanna (1150—1350), en

ritháttur sé þó aðallega tengdur við 1250. Samkvæmt almennustu

tizku greinir höf. eigi á frá q né e frá p. En þar á móti greinir

hann rækilega o frá q og œ frá æ. Sömuleiðis hefir hann ð f. d

í þátíð sagna (= talði) og sk f. z eða st í miðmynd (= kallask).

En þarna er mótsögn, því að milli 1210 og 1240 féllu á og ty og

líka e og p, að sönnu saman, en á algert sama tíma rugluðust hin

atriðin saman, svo að þetta var alt umbreytt 1250. Þar er því

seilzt aftur á bak í sumu, en ekki í sumu. Gullaldarskeið íslenzka

málsins og frumlegrar bókagerðar var einmitt frá 1140—1240, og

við það eða miðju þess (1190) ætti fornrita samræmingin að halda

sér, ef nokkur viturleg samkvæmni væri í henni hjá úlgefendum.

Þar á móti eru Iangflest eftirrit frá tímanum 1250—1370 með

ýmiskonar samsteypum og viðaukum sagnanna, en fátt reglulegra

frumrita. Frá eldri tfð eru nú helzt lil ýmis ágæt handritabrol af

frumbókunum. Þess vegna er það fráleit villa að miða forníslenzka

samræmisstafsetning við eftirritafímabilið, þegar sérstakt íslenzkt

miðaldarmál og bókstöfun var að koma og komið í stað hins

fornnorðræna málfars, sem íslenzka frumritafímabiliö sýnir svo

furðu vel. Það er annars næsta óviðfeldið, að málfræðingar skuli

vera að Ieggja kapp á að greina sundur q og o o. s. frv., en líta

ekki við sundurgreining á e og e þar sem þó samruninn í báðum

filfellum   gerðist   alveg   á   sama   tíma.   Sama má segja um sundur-