Kirkjuritið

						114                              Árni Árnason:                            Marz.

komast svo aö orði, að í stað hverrar gátu, sem ráðin var,

hafi komið margar aðrar. Það, sem vér vitum, hendir

ótvírætt á, að til sé ótalmargt, sem menn hafa ekki fundið

né skilið, og hin takmarkaða skynjun vor bendir til þess,

að þar sé einnig ótalmargt, sem vér aldrei munum kom-

ast til þekkingar á. Þeir kunna að vera til, sem halda því

fram, að nú hafi verið komist fyrir uppruna og orsök allra

hluta. Er rafmagnið þá upphaf og insta eðli allra hluta

alheimsins? Er það þá að vissu leyti guð efniheimsins ?

Það litur stundum út fyrir, að efnishyggjumenn vorra

tíma, eða réttara sagt rafmagnshyggjumenn, vilji halda

því fram. Til þess að geta fallist á það, verða menn að

vera þess fullvissir, að ekki sé um önnur öfl að ræða i

heiminum en rafmagnið. Er það sennilegt, eða sennileg-

ast? Það er fjarri þvi, að svo sé, og það brýtur meira að

segja bág við visindalega hugsun. Undanfarin visindaleg

reynsla gefur ekki heldur neina ástæðu til að álykta, að

mennirnir hafi nú komist að því marki að finna frum-

orsök alls. Það er þvert á móti í samræmi við alla undan-

farna reynslu að álykta sem svo, að fyr eða síðar muni

takast að greina rafmagnið sundur, eins og atómin, eða

skýra það með enn öðru og frumstæðara, að sínu leyti

eins og gjört var um hitann, en hann er, eins og kunnugt

er, í því fólginn, að frumagnirnar í heitu efni eru á hrað-

ari hreyfingu en í köldu efni. Þegar á alt er litið, hefði

mátt búast við þvi, að þegar komist var að hinni undur-

samlegu niðurstöðu um rafmagnið og eðli efnisins, þá

væri opnuð leiðin að trúa öðrum undursamlegum öflum

i tilverunni og að sú trú fengi byr undir báða vængi, að

ekkert væri ómögulegt eða óhugsandi. Það er eðli manns-

andans að brjótast yfir öll takmörk og ryðja tálmunum

úr vegi, og þetta eðli kemur m. a. fram i vísindastarfsem-

inni. Mannsandinn er á flugi sínu ávalt á undan skynjun

og þekkingu. Þar kemur fram trú. Vísindamennirnir koma

fram með tilgátur um eðli og upphaf hlutanna og orsakir

fyrirbrigðanna. Þær eru trú, þangað til þær eru sannaðar