Kirkjuritið

						116                              Árni Árnason:                            Marz.

En hver er orsök rafmagnsins? Hvernig er það til orðið?

Hver verður afleiðingin af því, að menn geta ekki svar-

að þessum spurningum? Munu menn neita gildi rafmagns-

ins eða jafnvel þvi, að það sé til? Þessu er óþarfi að svara.

Það eru einnig þrjú höfuðatriði i lífinu og heiminum,

sem vér getum ekki hugsað uppliaf né endi á, en það eru

tími, rúm og orsakasambandið. Vér. getum ekki hugsað

oss tímann öðru vísi en eilífan, því að hversu langt sem vér

hugsum aftur í tímann, þá komumst vér aldrei að upp-

hafinu, og á sama hátt heldur tíminn áfram að líða, ó-

endanlega, fyrir hugsun vorri. Vér getum ekki heldur

hugsað oss takmörk rúmsins, geimsins, því að hversu

f jarlæg sem þau takmörk væru hugsuð, þá verður að hugsa

eitthvað, sem taki við þar fyrir utan. I þriðja lagi getum

vér ekki hugsað oss orsakasambandið endanlegt. Vér

spyrj um ávalt að orsök hvers eins, og þegar hún er f undin,

þá er aftur spurt um orsök þeirrar orsakar, og svo koll

af kolli. Þessi orsakaleit er annar aðalþátturinn í allri vís-

indastarfsemi og hefir leitt til mikillar þekkingar. Hver

verður svo afleiðingin af því, að vér getum ekki hugsað

upphaf né endi á tíma, rúmi og orsakasambandinu? Hún

verður ekki sú, að vér hættum að álíta að tími og rúm

sé til, hættum að telja tímann og reikna f jarlægðir, og ekki

heldur sú, að vér hættum að leita að orsökum og álítum

orsakalögmálið í engu gildi. Nei, afleiðingin hefir orðið

sú, að farið var að^ rannsaka þessi efni nánar og reyna að

finna skýringu á þeim. Skýringar hafa líka fengist að

sumu leyti, þótt fæstir geti áttað sig á þeim né hafi þeirra

not. Til dæmis hefir Einstein, hinn heimsfrægi vísinda-

maður, komið fram með visindalega skýringu á þvi, að

geimurinn sé ekki óendanlegur, þótt oss virðist svo. En oss

virðist hann óendanlegur vegna þess, að rúmskynjun vor

er ófullkomin. Vér skynjum aðeins þrjár víðáttur, sem má

nefna lengd, breidd og hæð (dýpt). En samkvæmt kenn-

ingu hans má telja tímann f jórðu víðáttuna, það má reikna

þessa víðáttu út, það má reikna út hið fervíða rúm, sem