4 L E I F T U R Þó að í rit þetta verði teknar ýmsar vel valdar sagnir, sem áður hafa hér og þar verið færðar í letur, þá verður þó reynt að hafa sem mest af nýjum sögn- um og áður óprentuðum. Margir skoða allar þjóðsagnir fánýti og heimsku. Til eru lika þeir, sem fyrirlíta dulrænar sagnir eða jafnvel hata. Álíta að af þeim leiði hjátrú og spilling í trúar- efnum og fleiru. Flestir hugsandi menn sjá þó vel, hve mikið gildi þjóðsagnirnar hafa fyrir menningarsögu þjóðarinnar, og þá engu síður fyrir sálarfræðina. Það er fróðlegt að athuga, hverjum breytingum trú, hug- myndir, listsmekkur o. 11. tekur í skáldskap og hug- sjónum þjóðanna við myndun og meðferð þjóðsagn- anna. Jónas kveður: »Flúinn er dvergur, dáin hamra- trölk, en eins má segja um margt lleira. Tilberarnir eða gömlu snakkarnir eru einnig dauðir, sömuleiðis finngálkn og ófreskjur, skoffín og urðarmáni og svo margt fleira. Enginn á nú orðið Pape}'jarbuxur eða Finnabuxur né viðlika þarfagripi, og mannsýstruna hafa allir gleymt að hagnýta sér. Þá eru hejdur eigi lengur til jafnskörulegir piltar sem þeir Glámur sálugi, Skelj- ungur, Klaufi, Þórólfur bægifótur og margir aðrir þeirra jafnokar. Þorgeirsboli, Húsavíkur-Lalli, Skottur og Mór- ar og fleiri þesskonar bjú, hafa einnig flest, að meira eða minna leyti, gengið sér til húðarinnar. Ætlunar- verki þeirra er og flestra lokið, sem var að fylgja viss- um ættum í 7.—9. lið. Og útlit er fyrir, að engir ætli að verða til að fylla í skörðin; enda kann nú enginn lengur að vekja upp draug svo að mynd sé á. Það er nú svona. »ÖlIu fer aftur«, sagði karlinn. »Útilegumenn við Ódáðahraun« eru og horfnir. Huldufólkið virðist einnig í þann veginn að llýja landið. Er það illa farið, því að margt var þó vel um það sagt. Þá eru og flestir galdramennirnir liðnir undir lok. Sumir þeirra voru þó »karlar í krapinu« og vissu »lengra nefi sínu«. Lengi hafa flestir reynt að berja niður all, sem duL rænt virtist. Var það dæmt sem »úalandi« hjáírú. En
Beinir tenglar