Fundur í Sjómannafélagi Reykjavíkur árið 1956. Jónsson, þáverandi póstþjón á Akureyri, og hvatti hann þá eindregið til þess að reyna að stofna til félags- skapar með hásetum, einkum á tog- urum. í Reykjavík fengu þeir Ólaf Friðriksson og Jónas Jónsson frá Hriflu til liðs við sig og eftir nokkurn undirbúning og fundarhöld var form- lega gengið frá stofnun Hásetafélags Reykjavíkur 23. október 1915." Fyrsti formaðurinn var Jón Bach og ritari var kosinn Ólafur Friðriksson. Verður ekki annað séð af heimildum en að allir félagar hafi verið hásetar, að tveimur undanskildum - þeim Ólafi Friðrikssyni og Jónasi frá Hriflu. Jónas var kosinn endurskoðandi félagsins. Virðist hafa verið gerð undantekning hvað þá snertir, því lög kváðu á um að engir gætu orðið félagsmenn nema starfandi hásetar. Hvorki skipstjórar né stýrimenn máttu vera félagar og ekki heldur vélstjórar né kyndarar. Baráttan um lifrarhlutinn Um stofnun félagsins er ítarlega rætt í bók Péturs G. Guðmundssonar: „Tíu ára starfssaga Sjómannafélags Reykja- víkur" Gæti sýnst svo að mest hafi ýtt undir stofnuna þær glórulausu vökur sem þá tíðkuðust og svo víða hefur verið sagt frá. En það voru samt ekki vökurnar held- ur lifrarhluturinn, sem varð hvatinn að félagsstofnuninni! Framan af tog- araöld hérlendis hafði sú regla gilt að hásetar deildu með sér að fullu verði þeirrar lifrar sem til féll um borð og var það umtalsverð kaupuppbót. Þetta var á árum heimsstyrjaldarinnar fyrri og mikill skortur á nauðsynjum og verðlag hátt. Þótti togarasjómönnum því súrt í broti er lifrarverð hækkaði og útgerðarmenn hugðust taka lifrina undir sig og greiða sjómönnum aðeins hluta af andvirði hennar. Þegar þann 3. nóvember 1915 setti félagið fram fyrstu kröfur sínar: Þær voru að mánaðarlaun háseta skyldu vera minnst 75 krónur á mánuði og frítt fæði. Öll lifur skyldi skiptast jafnt milli skipstjóra, stýrimanna, báts- manna og háseta. Skyldi lifrin seld hæsta verði sem unnt væri að fá án tilhlutunar frá útgerðarmanni, sem þó skyldi eiga forkaupsrétt á henni. Akvæði voru og um laun háseta á handfæra- og vélskipum. Bráðabirgðasamningar tókust sem gilda skyldu fram að síldartíma í júlí. Lifrarverð hækkaði í 35 krónur, en gangverð þess hafði verið 15-20 krónur. Lýsisverð hækkaði ört fyrstu stríðsárin. Þetta verð skyldi gilda út mars og apríl, en síðan „almennt verð" í Reykjavík fram að síldartíma." Hið „almenna lifrarverð" „Hásetafélagið féllst á þennan samn- ing, en þó fullir grunsemda um hvað útgerðarmenn vildu kalla „almennt lifrarverð" í Reykjavík þegar þar að kæmi. Þeir myndu geta ráðið miklu um það verð, sögðu menn í Hásetafélaginu. Þegar sá tími sem fasta verðið gilti rann út, vissu Hásetafélagar að lýsisverð hafði enn hækkað mikið, en engar horfur á að útgerðarmenn hyggðust hækka verðið, heldur fremur lækka það, jafnvel í 15 krónur. Tóku Hásetafélagar þá að hugsa sér til hreyf- SJÓMANNADAGSBLAÐIÐ
Beinir tenglar