ýmsa aðila úr sjómannastétt — bæði undir- og yfirmenn), að háseti sem slasaðist fengi eins mánaðar stað- gengilslaun en yfirmaður tveggja niánaða staðgengilslaun. Illur varð ég þegar ég frétti um þessi áform. Sagði eg við þessa ágætu samgöngunefndar- ^nenn að á því herrans ári 1980 mundi Alþingi íslendinga verða að athlægi tyrir smánarleg vinnubrögð. Eg spurði hvernig þeim dytti í hug að mismuna sJomönnum þannig að þeir sem væru 1 mestu slysahættunni og tíðast slösuð- Ust til sjós ættu að hafa minni bótarétt en þeir sem voru í brú eða vél og s'ösuðust sjaldnar. Enn benti ég á að nasetarnir væru oftast yngri menn og ættu því fyrir stærri fjölskyldum að sjá. Petta kvaðst ég aldrei líða og eftir nokkurt þóf og stapp sem stóð í á annan dag tóku þeir sem í nefndinni satu kúvendingu og gerðu mönnum Jafn hátt undir höfði." Skuttogararnir koma - s|ysatíðni eykst »Ja, margs er að minnast og ég varð Vltni að þeim umskiptum sem urðu Pegar skuttogararnir tóku að koma til landsins og þeirri miklu breytingu sem Varð á aðbúnaði og öðru um borð. En Urn leið varð gífurleg aukning á slysatíðni um borð í togurunum. Þetta atti sér þá skýringu (svo ég taki n°kkuð fjálglega til orða) að þegar gatnli síðutogarinn renndi að bryggju, §reiP áhöfnin pokann sinn, hljóp yfir v8gjuna og um borð í skuttogarann Sern strax hélt til veiða. Ekkert var anð yfr þetta nýja vinnuumhverfi né Ulutirnir skoðaðir, en beinast hefði egrð við að kynna sér reynslu ^orðmanna af slíkum skipum og þá ekki síst slysatíðnina og meginástæður sJysanna. 'Josi þessa styrkti Sjómannafélagið einn ágætan félaga sinn, Pétur ^gurðsson, sem nú starfar hjá Samskipum hf, til Noregsfarar. Þar fékk hann pláss um borð í skuttogara í þeim tilgangi að kynna sér vinnubrögð og annað um borð. Pétur hlaut því miður ekki styrk nema til allt of skamms tíma, og einbeitti hann sér fyrst og fremst að vinnubrögðum og kjaramálum manna á þessum skipum. För Péturs bar tvímælalaust árangur, en eftir sem áður hækkaði slysatíðni mjög og er svo enn. Meðan meira en tíundi hver fiskimaður slasast - eða 600 af 5000 - er ástandið engan veg- inn viðunandi. Segja má að kjörin á skuttogurunum hafi verið góð fram undir 1980, en þá verður vart minnkandi fiskgengdar og kjörin rýrna. Þá kom til geysileg óánægja með Verðlagsráð og jafnan gekk mikið á í janúarmánuði þegar fiskverðið var ákveðið. Oldur ágrein- ings risu stundum svo hátt að heilu ríkisstjórnirnar riðuðu til falls.— Annars voru vinnureglur Verðlagsráðs grundvallaðar á reginfirru: Tekið var mið af rekstrarkostnaði frytihúsanna á þann hátt að húsin voru öll sett „í sama pottinn" og skussarnir lagðir að jöfnu við þá sem ráku fyrirtæki sín með sóma. Utkoman réði svo úrslitum um hve lágt fiskverðið skyldi vera. En með tilkomu fiskmarkaðanna breyttist þetta og Verðlagsráð var lagt niður í þáverandi mynd - sem betur fór. En nú stöndum við frammi fyrir því að með einhverjum hætti verður að breyta verðlagningunni svo fiskiskip í eigu fiskvinnsla greiði verð sem er í einhverju samræmi við það sem gerist á mörkuðunum. Þau mál þarf að skoða vandlega, því þetta leiðir til óþarfa deilna líkt og nýleg dæmi frá Austfjörðum sanna. Markaðslögmálið verður að fá að ráða verðlagningunni á hinum einstöku fisktegundum og þá jafnvel þannig að þar sem ekki eru markaðir gildi meðalverð fiskmarkað- anna. Veit ég að þetta eru sjómenn reiðubúnir að sætta sig við, þótt verðið geti orðið með ýmsum hætti eins og þeir þekkja sem siglt hafa með fisk á erlenda markaði." Kynnti mér aðstæður af eigin raun „Ég gat hér áður um þau umskipti sem urðu með skuttogurunum og langar til að segja frá hvernig ég sjálfur brást við þeim. Tildrögin voru þau að ungur maður kom til mín á skrifstofu Sjómannafélagsins og tók að ræða þann vanda sem við væri að etja um borð í skuttogaranum sem hann var á. Ég hlýddi á hann og hugsaði sem svo að annað hvort hefði ég fjarlægst það sem væri að gerast eða þá að hér væru stórmál á ferðinni. Hafði ég engar vöflur á en ákvað að kynna mér þetta sjálfur og að mánuði liðnum var ég kominn út á sjó um borð í skuttogara - Hjörleif frá Reykjavík. Síðar fór ég út með Jóni Baldvinssyni. Þarna öðlaðist ég mjög mikilsverða reynslu og þekkingu og næstu sex árin á efrir hélt ég uppteknum hætti og fór túra með skuttogurum, kaupskipum og olíu- flutningaskipum. Á fragtskipunum var ég ýmist stýri- maður eða háseti en háseti um borð í skuttogurunum. Á sumum skipum kom það upp þegar verið var að ganga frá að strákarnir sögðu að ég skyldi bara fara og fá mér kaffisopa. En ég sagðist vilja fá að kynnast ferlinu til loka í smáu sem stóru og við það sat. Ég held að menn hafi metið það að formaður Sjómannafélagsins vildi kynnast kjörum þeirra með þessu móti og aldrei urðu harðar umræður um kjaramál eða slíkt, nema ég vildi það sjálfur. Þetta átti við um öll skipin. Margt skemmtilegt bar við eins og jafnan á sjó: Einu sinni lágum við á Jóni Baldvinssyni í kolvitlausu veðri undir Grænuhlíð og var Hjörleifur skammt frá okkur. Kölluðu þeir á ^ÖMANNADAGSBLAÐIÐ 27
Beinir tenglar