Sjómannadagsblaðið

						SJÓMANNADAGSBLAÐID

119

Elsti ljósabúnaðurinn

var völundarsmíð

„Fyrsti vitinn hér við land var

Reykjanesviti, en hann var byggður

1878 og var kveikt á honum 1. des-

ember það ár. Síðan gerðist ekkert

fyrr en 1897, en þá voru byggðir þrír

vitar. Þeir voru Garðskagaviti,

Gróttuviti og vitinn sem stóð í

Skuggahverfinu í Reykjavík. Upp úr

aldamótunum fer svo þróunin að

verða nokkuð hröð. Á þessum upp-

hafsárum voru olíulampar ljósgjafinn

í vitunum og brenndu þeir steinolíu.

Olíulamparnir kröfðust mikillar natni

af vitavörðunum, sem auk þess að sjá

um að næg olía væri fyrir hendi urðu

að gæta þess að halda kveiknum og

lömpunum hreinum og svo framveg-

is. En þess ber að geta að um aldamót-

in var ljósabúnaðurinn sérlega vand-

aður og mikið í hann lagt. Þetta var

hreinasta völundarsmíð. Allt gler var

handslípað, svo sem ljósakrónurnar

og ljósbrjóturinn sem magnar upp

ljósið.

Þessi tæki eru enn í notkun sums

staðar úti á landi, orðin hátt í aldar-

gömul, en tvö þau elstu eru geymd

sem safngripir á Siglingastofnun.

Annað er úr eldri Garðskagavita og er

frá 1897, en að sjá sem nýtt væri. í því

tæki er sjálft ljósið fast, en ljósakrón-

an snýst í kringum það. I henni er

kastari með speglum sem gefur

ákveðið blikk á fimm sekúndna fresti.

Sérstakt klukkuverk snýr ljósakrón-

unni og knúðu það lóð sem draga

þurfti upp tvisvar á sólarhring. Þegar

þessi búnaður var fluttur í nýja Garð-

skagavitann 1944, þurfti ekki að

draga lóðin upp nema einu sinni á sól-

arhring, vegna þess hve sá viti var

miklu hærri, eða 26 metrar, og því

hægt að nota lengri strengi. Þessi

gömlu klukkuverk voru svo vönduð

að þau eru víða notuð enn, aðeins er

komið rafmagnsdrif í staðinn fyrir

lóðin.

Til gamans má svo nefna vitann í

Dyrhólaey, en hann er reistur 1927. I

honum er klukkuverk sem upphaflega

yar drifið með gasi, en er nú rafdrifið.

I þessum vita er stærsta ljósakróna í

vita hérlendis. Hún er frá 1927 og er

það stór að fullvaxinn maður getur

farið inn í hana. Mikið var til vitans í

Vitinn á Óshólum við Bolungan'ík.

Dyrhólaey vandað og er hann mikill

og góður landtökuviti, stendur hátt og

sést í 40-50 mílna fjarlægð. Það ræðst

af bungu hafsins og því hve hátt vit-

inn stendur hve ljósið sést langt að.

Einnig hefur svo ljósmagnið sitt að

segja. En algengt er að ljósið sjáist í

16-18 mílna fjarlægð og allt niður í 7-

8 mílna fjarlægð."

800 gashylki flutt

að vitunum árlega

„Á eftir steinolíunni kom gasið og

	

	ÉK___... !^..í:

!SL    .,'\	

	¦*'áksfc .....

Í7,fl!lil

Gíimli

1897.

Garðskagavitinn,   byggður

Nýi Garðskagavitinn, en hann var

fyrsti vitinn sem Tómas tók þátt í að

byggja árið 1944.